Камін-аўт Уладзіміра Арлова

крытыка, беларуская мова

"Танцы над горадам", Логвінаў, 2017 г.

Палачане здавён знаюцца на зносінах з  іншасветам — прынамсі яшчэ ад часоў князя-ваўкалака, Усяслава Чарадзея. Уяўны гісторык-інквізітар, які пачаў бы складаць спіс дачыненняў палачан з невядомымі стварэннямі ды існасцямі, абавязкова згадаў бы ў гэтым спісе полацкіх кантактаў з тагасветнымі істотамі Яна Баршчэўскага з ягоным "Шляхціцам Завальнем". Зрэшты, патойбочныя існасці настолькі шчыльна кантактавалі з Полацкам, што гэта заўважалі нават ураджэнцы іншых мясцінаў, як гэта здарылася з аўтарам "Лабірынтаў" Вацлавам Ластоўскім.

У свой рукапісны збор пільны гісторык-інквізітар акрамя згаданых асобаў абавязкова дадаў бы і нашага сучасніка Уладзіміра Арлова, вывеўшы яго імя акуратнымі круглымі літаркамі і расставіўшы ўсе кропкі над "і". І кніга "Танцы над горадам", якая выйшла ў 2017 годзе ў выдавецтве "Логвінаў", станецца найлепшым пацвярджэннем гэтай повязі.

Раней пісьменнік хаваў свае дачыненні з іншасветам і прыкрываў іх то гістарычнай прозай, то невялікімі апавяданнямі са свайго полацкага маленства і пазнейшых падарожжаў. Аднак раз-пораз Арлоў усё ж прагаворваўся пра свае метафізічныя сувязі, як гэта здарылася ў аповесці "Краявід з ментолавым пахам".

Але гэтым разам аўтар зрабіў сапраўдны камін-аўт, выдаўшы пад адной вокладкай адразу тры аповесці, у якіх распавёў пра свае кантакты з тагасветнымі істотамі.

У анатацыі да кнігі гаворыцца, што яна прызначаная "для шырокага кола аматараў метафізічных вандровак". Аўтар не хлусіць: ягоныя творы нечым роднасныя сярэднявечным рэлігійным відзежам — з той хіба што розніцай, што знаёмяць чытача не з раем ці пеклам, а паралельным светам, які часам судакранаецца з нашым. Гэта можа быць, напрыклад, свет, у які па начах сыходзяць самнамбулы — свет, дзе танцы замяняюць мову (аповесць "Танцы над горадам"): "Канона не існавала, і ўсё адбывалася па-рознаму. Часам мы ўтваралі кола вакол Коткі, ды тая не заставалася на месцы, рухаючыся па ўласнай складанай траекторыі. Котка ніколі не блыталася пад нагамі, яна трымала дыстанцыю і таксама танчыла".

Свет лунатыкаў-самнамбулаў — вымярэнне дзіўнае і не зусім зразумелае. Яно існуе бадай толькі як дадатак да нашага, хаця не выключана, што насамрэч яно ёсць часткай нашага вымярэння, проста не ўсім дадзена яго заўважыць — гэтаксама, як не ўсім дадзена разумець паэзію ці балет.

"Так мы рухаліся даволі доўга, і гэта была самая небяспечная частка танца, бо дах меў невялікую плошчу. Аднак, калі кола набліжалася да краю, Котка падавала нягучны сігнал, і ўсе на міг заміралі. Аднойчы Настаўніка аддзяляў ад бездані вузкі раўчук бляшанага вадасцёку. Іншым разам адна ножка Гімнасткі ўжо марна намацвала цвёрдую паверхню. Ніякага пярэпалаху не ўзнікала, і мы пачыналі танчыць, пакрысе аддаляючыся ад магчымасці палёту", — распавядае герой "Танцаў на даху".

Сам аўтар у сваіх творах таксама пастаянна балансуе на гэтай няўлоўнай мяжы даху і паветра, рэалізму і містыкі: існуе напраўду "дом з дамавікамі" ў аднайменнай аповесці або гэта толькі выдумка? Няма адказу, няма пэўнасці.

Іншасвет дапытліва і спагадна зазірае ў душу персанажам Арлова, быццам Чорны чалавек (аповесць "Чорны чалавек на зялёнай канапе").  Гісторык-інквізітар абавязкова прыгадаў бы пісьменніку як яго мірнае суіснаванне з гэтай загадкавай існасцю, так і тое, што чорны чалавек на зялёнай канапе выратаваў аўтару жыццё…

Літаратурнае паслясмачча, якое застаецца пасля прачытання аповесцяў у кнізе "Танцы над горадам", выклікае ў памяці "Чалавечую камедыю" Бальзака з яе скразнымі персанажамі. Але калі творы Бальзака хочацца ілюстраваць афортамі Гоі, то гэтыя аповесці Арлова патрабуюць блакітнай размытасці Дэга, паветранай лёгкасці імпрэсіянізму.

…Адзінае шкадаванне, якое засталося ў мяне пасля прачытання кнігі "Танцы над горадам", — ад таго, што Арлоў так доўга хаваў свае кантакты з патойбочнымі з'явамі ды персанажамі. Але цяпер, ёсць надзея, ён працягне расповед пра гэтыя блізкія, але нязнаныя нам сусветы.

Спадабаўся матэрыял? Прапануем пачытаць:

Яшчэ адно ўражанне пасля чытання Талстова — лішак драўніны ў кнізе. Гэта, напрыклад, фанерныя персанажы, якія лёгка могуць мяняцца імёнамі і месцамі, не шкодзячы аповеду. Да іх дадаецца і драўляная мова кнігі — як аўтара, так і яго персанажаў.

З усіх частак рамана менавіта біблейская пакідае найбольш нудлівае ўражанне. Напэўна, гэта павінна быць сінонімам філасафічнасці і глыбокага роздуму.

Захапляцца адначасова Картасарам і Піначэтам — гэта прыкладна тое самае, што ўдзень ваяваць супраць нацызму, а па вечарах запальваць таршэр з абажурам з чалавечай скуры.

У інтэрнэце ўжо выказваліся прапановы, быццам трэба зняць фільм паводле “Ночы цмока”. Спадзяюся, што фільм, які прапагандуе беларушчыну як занятак вузкай секты фанатыкаў, усё ж такі не пабачыць свет.