Кавярня «Час»

паэзія, вершы, беларуская мова

*
Нібы наўкол усе паснулі,
такі спакой.
Ты меў яго раней з бабуляй,
цяпер – з дачкой.

Як форма іншая самоты,
як сымбіёз
між тым, жывеш дзеля каго ты
і кім ты ёсьць.

Маўляў, глядзець ільга бясконца
на полымя,
на мора, месяц, захад сонца –
і немаўля.

Тады зусім не галавою,
сабе на зьдзіў
усьведамляеш: сьвет ёсьць двое,
а не адзін.

*
Я пад кайфам хаджу ад уласнай дачкі
як стары наркаман, апісаны ў Бэроўза.
Я ня памятаю, ані хто я такі,
ані сноў, жанр пісьма – рыфмаваная проза.

Кожны дзень, бы ў юнацтве – бязьлітасны фэст,
усе людзі навокал – браты й аднагодкі,
толькі на рукамыйніку йголак замест –
іншы сродак ад болю, міжзубныя шчоткі.

Я ня згадваў даўно, што жыцьцё можа мець
сэнс само па сабе, без мастацтва, як зьява,
а цяпер гэтак сама забыўся пра сьмерць
і вакольнай красою любуюся млява.

Толькі скура, што лупіцца з ручак малой
мне нагадвае шнары пасьля самагубства
і пагляд ейны ўражвае часам тугой,
што змушае ў адчаі мяне адвярнуцца.

Я спрабую пазнаць у ёй продкаў, сябе,
але бачу адно паўзабытых знаёмых,
быццам тварык ёсьць сон, прафэсійны шалбер,
і належыць усім – гэта значыць, нікому.

Так усе мы бадзяемся ў штучным раі
пад уплывам прыродных дароў-апіятаў,
каб усіх нас аднойчы забіў гераін,
а даробак зямны Страшны суд апячатаў.

*
Ледзь сутыкнуўшыся з жыцьцём,
не на інстынкт і не на бога
мы спадзяемся зь першых дзён,
а на любоў таго Другога.

Нам замяняе зрок і слых
Яна тады, хаду і крылы,
і ў белых кропельках малых
у нашыя струменіць жылы.

Мы шчэ ня ведаем сябе
як рану ў космасе скразную,
як клетак і абставін зьбег –
а ўжо для нас Яна існуе.

Мы так прывыклі да Яе
з тысячагодзьдзямі, што хтосьці
Яе ў інстынкты дадае,
а хтось да боскага адносіць.

Нібы ня верыцца самім,
што на такія здольны дзівы
не арханёл ці сэрафім,
а кожны з нас, хто быў любімы.

*
Як міла сядзець надвячоркам
пад вокнамі, слухаць суседзяў,
што разам здымаюць кватэру
адразу ж на першым паверсе

гатуюць супольна вячэру
пад жартачкі, досьціпы, кпіны,
пад водар духмянай прыправы
і бразгат фужэраў з шампанскім

суседзі сабой ганарацца
сваёй залатой маладосьцю,
прасунутасьцю, а найболей
зьяднаным сваім калектывам:

сабаку выгульваюць разам,
па горадзе бегаюць разам
(ад бегу з вушэй выцякае
навушнікаў белая поскудзь) 

наведваюць разам тэатар
і кінатэатар, і краму,
супольна сыходзяць на працу,
супольна вяртаюцца з працы

у ваньне купаюцца разам
каханьнем займаюцца разам
у хлопцаў стаіць усіх разам
а ў дзевак сінхронная цечка

Як міла сядзець надвячоркам
пад вокнамі, слухаць суседзяў,
і самае мілае ў гэтым –
што іх, дзякуй богу, ня бачна.

*
Сёньня на Пэтржыне вялікае сьвята –
для вар’ятаў сьпявае поп-зорка васьмідзясятых.

Зорцы самой ужо восемдзесят хутка –
але трымаецца, як прафэсійная музычная прастытутка.

Побач, у трохзоркавай рэстарацыі па-над Прагай
адбываецца ўсясьветная канфэрэнцыя дылераў, то бок дзялягаў.

Дылеры, нягледзячы на сьпёку, усе як адзін у гарнітурах,
каб адразу было відаць, хто дылер, а хто прыдурак.

Пешы рух дылераў рэгулююць фотамадэлі ў мундырах,
што нагадвае мне, Кім Чжун, Пхэньян у часы Кім Чэн Іра.

Я спадзяюся, прынамсі, што дылеры – оптавыя дылеры наркаты.
Зорка васьмідзясятых паўтарае на біс абодва свае гіты,

якія вар'яты захавалі ў памяці ў адрозьненьне ад сваіх імёнаў,
таму танчаць і абдымаюцца з зоркай з імпэтам праўдзіва шалёным.

Зорка даўно ня бачыла ў адным месцы столькі сваіх фанатаў,
але чамусьці ад іхных абдымкаў зорцы ніякавата.

Паколькі я ня дылер і нармалёвы, я сьпяшаюся ў каталіцкі храм,
дзе, я чуў, даюць прытулак злодзеям, пэдафілам і жабракам. Там

мяне чакае нумар часопісу для вернікаў – каляровы, сьвежы,
і я ўжо загадзя цешуся, як дома яго на каляжы нарэжу.

У часопісе ахуенныя карцінкі: партрэт рымскага папы,
галодныя дзеці, чоткія дэманы разяўляюць страшныя зяпы.

Там артыкул пра тое, як важна ня трахацца да шлюбу
а на наступнай старонцы – што мастурбацыя нам рыхтуе вечную згубу.

На жаль, гэтыя два артыкулы акурат бяз фотак –
але ў астатнім часопіс выглядае нічо так.

Выходжу і бачу, што пад прыкрыцьцём канцэрта
пажылы вар'ят уцёк з сацыяльна-гуманітарнага цэнтра,

шыбуе па вуліцы й гарланіць гіт зоркі васьмідзясятых,
толькі сьпявае пра трох прасталытак заместа трох парасятак.

Вось гэта я называю музыка, а ня нейкае там люлі-люлі!
Сцэна тут жа нагадвае мне «Палёт над гняздом зязюлі»,

і нават званы гучаць як згаданага гіта перапеўка –
вось колькі цікавага можа адбыцца па дарозе ад псыхатэрапэўта.

*
Пастаяць, пакурыць у дажджы,
у маленькім прыватным Маконда,
паглядзець, як сутоньне бяжыць
у наўмысна падстаўлены рондаль.

Дождж ня велькі пісака пакуль:
націскае на клявішы лісьця,
і дзівацкія знакі цякуць
зноў у бездань, зь якой узяліся.

Так і ты: у каторы ўжо раз
свой архіў набіраеш начыста,
каб яшчэ трыццаць годзікаў праз
не пазнаць у сабе архівіста.

*
Усе на вёсцы – доўгажыхары:
тутэйшых жыцьцяў час цячэ памалу.
Нікому тут нічога не гарыць,
а як гарыць, дык усяму кагалу.

Хіба што пеўні з сала бесяцца,
але бяз толку: сьпіцца надта мякка.
Тут суіснуюць сонца зь месяцам,
нібыта тыгр і божае ягнятка.

Тут атакуюць сьвіранаў муры
ў застылай барацьбе трава і сена,
што зранку разьліліся па двары
зялёным морам, як вада і пена.

Пра што зьбіраўся ў горадзе пісаць,
раптоўна тут здаецца неістотным.
Хвасты вісяць – ну і няхай вісяць.
Суд з чалавецтвам адкладзі на потым.

*
Ісьляндыя ня першы раз перамагае Англію
У сямідзясятых яны бяз трэску выйгралі так званую “трасковую” вайну
Вайна была бяз стрэлаў і ўдараў нагамі
таму перамогі Ісьляндыі тады амаль не заўважылі
хаця тая была нашмат болей значнай за нейкі футбол
Ісьляндыя адарвала ў Брытаніі ладны кавалак мора
Гэта вам не Мальвіны

Аднойчы мяне параўналі з Ісьляндыяй
таму мне цяпер удвая больш прыемна
быццам і я здольны на падобныя маленькія цуды
прынамсі раз за жыцьцё
хаця ня думаю, што мне, аўтсайдэру,
удасца ў гэтым сьвеце калі-небудзь перамагчы
самога яго стваральніка

*
Аблокі лёгкія, як замець,
блакітнай мыльнаю вадой
без дакрананьня шыбы драяць
адразу ўсім, не па адной.

У горадзе – імпрэзы: госьці
прывезьлі новае стар’ё,
ім – прэса, імпрэсарыё...
Там – віскі, ўіскі, сьвіст і віст...
А я шкадую тут, на вёсцы,
што я не імпрэсіяніст.

Плзэнь

У замежным горадзе
з айчыннай мовай
пачуваесься дзіўна

«Амаль Парыж»
гаворыць па-гішпанску знаёмы бэльгіец
між іншым – архітэктар

Я не настолькі знаёмы з Парыжам
мне досыць таго, што гэта ня Прага

хаця людзі гавораць падобна
вуліцы завуцца падобна
падобныя назвы кніг у вітрынах

і ўсё-ткі гэта ня Чэхія
а апірышча каталіцкага Захаду
ў гусіцкай краіне

наагул, кожнае сапраўднае места
ёсьць самадастатковым
а таму й павінна быць незалежным ад іншых
самастойным, як усе дарослыя людзі
што ня маюць патрэбы трымацца ў статку

тут
іншыя – прыгажэйшыя – твары
іншыя – густоўнейшыя – строі
іншыя – стылёвейшыя – трамваі
іншыя – утульнейшыя – кавярні

тут у сто разоў меней
снобаў, машын, турыстаў
што напэўна ўзаемна зьвязана

калі б ня тое самае піва
я мог бы падумаць
што я ў Зальцбургу ці ў Мэцы

і я міжволі згадваю свой родны горад
нібыта найзаходнейшы горад краіны
ў якім няма нічога заходняга
апроч амаль францускае назвы
і ўсьведамляю, як ён сёньня далёка
нягледзячы на тыя ж памеры
тыя ж панэльныя мікрараёны
тых жа натхнёных правінцыялаў
такіх дарагіх майму сэрцу

прычына, вядома, не ў кілямэтрах
а як заўжды ў стагодзьдзях, умураваных
у тутэйшыя будынкі й брукаванку
якія ў нас разабралі на бастыёны
каб схавацца за імі ад жахлівага Захаду

да сёньня іх усьпяваюць
водзяць туды турыстаў
ганяюць туды піянэраў
хаця найлепей было б зраўняць іх зь зямлёю

не, усё-ткі Плзэнь зрабіла добра
убараніўшыся тады ад гусітаў
магчыма, таму тут сёньня і меней
усякай сволачы з усходу
зь іхнымі вузкімі лбамі й «шырокай душою»
ну, калі не лічыць мяне

*
На лесьвіцы ў плзэньскім панэльным доме
мяне напаткаў пах дзяцінства
паходжаньне якога я так і ня здолеў вызначыць:
ці гэта пах цётчынага дому ў Баранавічах
ці пах маласямейнага інтэрнату ў Берасьці
дзе мы жылі на пачатку васьмідзясятых
У кожным разе, гэта быў пах
нядаўна адрамантаванага будынку
дзе я адчуваў сябе дома
гэтак жа, як адчуваю сябе цяпер
у панэльным доме тваіх бацькоў
Балазе, пахі не прызнаюць дзяржаўных межаў
Спадзяюся, што нашая дачка
таксама аднойчы адчуе гэты пах
і таксама ніколі яго не забудзе
тады пазьней я змагу ёй прасьцей патлумачыць
чым ёсьць для мяне радзіма

*
Кавярня «Час»... Адна зь нямногіх,
дзе мы сядзелі ў першы год
у Празе. Стомленыя ногі
больш не маглі шукаць прыгод.

Сабе замовіўшы чагосьці,
мы марылі, як мае быць,
што ў будучым тысячагодзьдзі
усе нас будуць тут любіць.

Ды ні ражна нас не любілі,
наіўных выхадцаў з турмы –
адны самотныя кабылы,
ня менш гаротныя, як мы.

Любоў людзкая – групавая:
калі нічога не чалец,
ніхто табе не замінае
аднаасобна ашалець.

Дый не было за што любіць нас:
палохаў нашай мовы гук,
і не ўздымаўся пругкі біцэпс
ні на адной з рабочых рук.

Цяпер час іншы – і той самы,
кавярні гэтае накшталт:
бы не ўставалі з-за стала мы,
пакуль дзяўчат зьмяняўся штат.

Яны прайшлі парадам міма,
мы засталіся назіраць...
Так сутнасьць «Часу» нелюбімым
падпітым вокам лепш відаць.

*
Мая дачка падобная да маці –
маёй жа. Гэтак сама, уяўлю,
глядзела і маленькая ў Ля-Пляце
на дзіўную вакольную зямлю.

Ажно няёмка цалаваць каленкі,
купаць яе штодня ў чым сам стварыў...
Невыпадкова клопат пра маленькіх
нагадвае нам клопат пра старых.

І часам, калі сум мяне расчуліць,
упэўненая ўява ўскалыхне,
нібы я бацька ўласнае матулі,
што, можа быць, народзіць зноў мяне.

*
Месяц – пробны камень чысьціні
ранішняга неба па-над местам.
Потым рознай дробнае фігні
ў сажалку для думак панаб'ецца.

Потым час надыдзе аблачын
зь іхным ледзь бугрыстым цэлюлітам,
птушак, што сьпяваюць ні аб чым,
рэйсаў, што ўжо ўчора праляглі там.

А пакуль што неба – як карт-блянш,
можаш упісаць туды што хочаш,
толькі шансу рэдкага ня спляж
Богу за прагул паставіць прочырк.

*
На начное дзікае паляваньне
ў пракураны мой асабісты храм –
на пакемонаў! – ідуць грамадзяне
і экранамі шчоўкаюць сям і там.

Ды хто мае неба, той не збаіцца
сініх зомбі-твараў начных гуляк.
У дзясяты раз лятак-запальніца
падкурыць ня можа камусь касяк.

Анібы з вакна выпадкова выпаў,
гляджу, зьнявераны, як па-над
дакладная мапа Брытанскіх выспаў
адплывае кудысьці за далягляд.

*
Ліпень. Каштан яшчэ можа сьніць, быццам ён – лімон,
галавою калючай аб лісьце ня трэба падаць.
Глядзіш на вакольны сьвет, бы на каранацыю Халімон,
у зелені вечных дрэваў шукаеш забытую радасьць.

Зьехаць улетку з горада – навошта? Куды?
Рэшту часу дзяўчаты апранаюцца меней сэксі,
а пляж іх пазбаўляе загадкавасьці і выдае гады.
Калі вы знаўца жанчын, то вам зь места няма куды бегці.

У маім веку кожная прыгажуня – поўха, папрок:
не пасьпеўшы яшчэ прывітацца, я ўжо заслужыў расстаньне.
Гэтак формай марозіва ў сьпёку дражніць аблок:
колькі яго ні ліжы вачыма, ён не растане.

*
Залатымі зубамі цыганскага барона
зь фільмаў Кустурыцы
ўсьміхаецца кіях кукурузы

зярняты шчыльна туляцца адно да аднаго
як камяні Мачу-Пікчу
нагадваючы, што яны ня з гэтага сьвету

яны – дзеці самога Бога-Сонца
які стварыў іх з таго ж, што й людзей
хіба што больш дасканала

усё геніяльнае – простае

*
  Мая парыская каханка…

Ужо адзінаццаць гадоў, Марыяна,
таму ты паклікала спаць мяне ў дом
на Сьміхаў (cамота тады паспрыяла,
і зоркі, і келіхі зь белым віном);

па-чэску ня ўмела, адно па-славацку,
хаця (за грашы) працавала ў адной
кнігарні; ты ведала: я не злавацьму,
калі ты ў той вечар ня станеш маёй,

і ўсё-ткі хацела – бадай, шкадавала,
што вунь, прападае такі генафонд,
бы той пэрыскоп пнецца з-пад пакрывала
ў трохкутніку марных амурных прыгод.

Кватэрка – уласна, абжытая кухня –
утрымвала ўсё, што прадпісваў раман,
так, каб (калі столь абадраная рухне)
знайшлі і сказалі: жыла не дарма.

Я сам у той час тусаваўся на вёсцы
і (двойчы) штодзённа сядаў у вагон,
каб зьезьдзіць да любага гораду ў госьці,
то бок у сапраўднасьці – ні да каго;

я так ссумаваўся з часоў інтэрнату
па волі, сябрах, цыгарэтах, віне,
што ў думках маліўся на праскую хату,
куды б хоць на ноч прапісалі мяне.

Але ж не пражанка, а ты, між знаёмых
сустрэтая (“новенькая”!) у той дзень,
адразу пабачыла, што я за ўломак,
і так, паміж іншым, сказала: “Хадзем”.

Ну хто ж сумняваўся, што я не адмоўлю!
Прыстойнасьць, мой шлюб і твой хлопец – фігня!
Ад шчасьця я ледзь не скуголіў на поўню
і йшоў за табой, як на бойню ягня.

Я перад табою, здаецца, укленчыў
і шчыра (па п’яні) сказаў, што такой
як ты проста гарантавана быць вечнай,
на што ты з усьмешкай махнула рукой.

Цяпер я жыву з тою вуліцай побач
(дзе ты – невядома), і, ходзячы там,
прыгадваю нашу з табой самапомач,
калісь неабходную нам, чужакам.

Пругоніцэ

Лес –
найстарэйшая вядомая людзям машына часу
між старых дрэваў той запавольваецца
нібы баіцца задалёка заходзіць
па незнаёмай яму сьцежцы сучаснасьці

Сажалка водбліскам вечаровых праменяў
казыча брушка вярбе

Міма праходзіць русявая дзяўчына
з такой жа, як у вярбы, фрызурай

Вушы казулі трымцяць
як крылы мятліка ў ветры

Хвастаты самалёт плыве па вадзе
доўгім белым вужакам

Побач застыў мёртвы ставок:
халадзец зь нерухомымі чырвонымі рыбамі

Паспрабуй іх ухапіць – і пераканаесься,
што яны – таксама толькі прывіды

Няма нічога лепшага, як сядзець
пасярэдзіне амаль бязьлюднага княскага парку
ў замкавай прыбіральні
ўсяго за восемдзесят крон
у самым цэнтры сваёй самоты, свайго да-зайну
і адчуваць сябе прынамсі часовым
гаспадаром свайго існаваньня

*
Не мадэрато і ня туцьці –
пачуцьці
таго, хто чуе, застаюцца
на стужцы.

І лябірынтам потым здасца
сьлед пальца,
што ў глянцы часу, нібы ў пастцы
застаўся.

36-ы Ўсясьветны Кангрэс Паэтаў

14:00 – procházka s průvodci Prahou
16:00 – příchod na přístaviště (dle instrukcí guestservisu)
16:00 – 19:30 – vyhlídková plavba po Vltavě, večeře formou bufetu, hudba – francouzské šansony
20:00 – Program hosté PEN a WCP: Kavárna Řetězová – autorské čtení v češtině a angličtině
(з праграмы)

Увечары першага сапраўднага дня восені
я пайшоў паглядзець не на вулічнае шоў
з назвай «Займей іншы досьвед места»
а на 36-ы Ўсясьветны Кангрэс Паэтаў
які сёлета воляю лёсу й ПЭН-клюбу прымае Прага
Я ў жыцьці ня чуў пра папярэднія 35 кангрэсаў
Зрэшты, калі свае кангрэсы маюць і філятэлісты,
дык чаму б іх ня мець паэтам?

Кангрэс паводле чыстага супадзеньня адбываўся там жа
дзе я два гады таму ладзіў прэзэнтацыю
сваёй апошняй паэтычнай кніжкі
На мяне тады прыйшло чалавек шэсьць
і я ўважаў гэта за вялікі посьпех

Як і тады, і сёньня я прыбыў на месца правядзеньня
аднаго з паэтычных кангрэсавых мерапрыемстваў першы
бо мне было дужа цікава зірнуць на сапраўдных паэтаў
усясьветнага маштабу
я ж ніколі раней іх ня бачыў
і ніводнага зь іх раней не чытаў

Не пасьпеў я рассмакаваць першы келіх віна
як у кавярню пачалі невялікімі пачкамі заходзіць паэты
ўперамешку з паэтэсамі
Удзельнікаў кангрэсу было лёгка пазнаць паводле
фотаапаратаў, пэнсійнага веку
і вісюлек на шыях, дзякуючы якім паэты нагадвалі
статак дыплямаваных бараноў
або гурток піянэраў, якіх прывезьлі на экскурсію
ў незнаёмы горад
усяго за шасьцьсот пяцьдзясят даляраў
і дваццаць пяць паэтычных радкоў
менавіта гэты сьціплы ўнёсак
быў умовай удзелу ў трыццаць шостым
Усясьветным кангрэсе паэтаў
прысьвечаным Яраславу Сайфэрту

Сярод паэтаў былі
адзін тайванец
двое індусаў
дваццаць славакаў
адзін прафэсар літаратуры з Оксфарду
й адна будучая ляўрэатка Нобэлеўскай прэміі
з Даніі
Усяго роўна столькі
каб удзельнікі кангрэсу дасканала запоўнілі
адведзенае пад мерапрыемства скляпеньне

Потым было чытаньне
ірляндзкі прафэсар з Оксфарду чытаў вершы
ня больш паэтычныя за гэты
хіба крышку больш сьмешныя
ў сваёй наіўнай прастэчы
Нічога я зь іх не даведаўся
прафэсар пісаў пра мінуўшчыну
тым часам мяне цікавіла
як ён адчувае сябе
тут і цяпер
ведаючы
што самае позьняе праз дваццаць гадоў яго ня будзе на сьвеце
і ці не шкадуе жыцьця змарнаванага на паэзію

Але ніхто з паэтаў як выглядала нічога не шкадаваў
наагул паэты адчувалі сябе
на 36-м Усясьветным кангрэсе паэтаў як дома
нічога ім не бракавала
яны весела пахіхіквалі, паляпвалі адно аднаго па плячах
пасёрбвалі віно ці піва
і нічым на першы погляд не адрозьніваліся ад звычайных турыстаў

Дык вось якая яна
ўсясьветная паэтычная слава
падумаў я, седзячы пры барнай стойцы адзін
бы калісьці ў Ругене ў чаканьні парому:
няўдзельнік усясьветнага кангрэсу паэтаў
і пры гэтым па-свойму адзін зь іх
нават болей – такі ж, як яны
я дапіў келіх
дакурыў цыгарэту
і сышоў
пакінуўшы ў попельніцы памяты пусты пачак
як той прафэсар Mori-Arti
літару «М» з чатырох шабель

Спадабаўся матэрыял? Прапануем пачытаць:

Пераклад:
Макс Шчур

Яны не працуюць да поту й не наракаюць на свой лёс,
не ляжаць у цемры і не аплакваюць сваіх грахоў,
ня гідзяць мяне размовамі пра свой абавязак перад богам,
між іх няма незадаволеных, няма вар’ятаў, апантаных маніяй
назапашваць рэчы,
ніводны зь іх ня кленчыць перад ніводным, ці перад продкамі, што жылі тысячы
гадоў таму,
ніводны зь іх на цэлай Зямлі не фігуруецца й не пакутуе.

Іду: вееры будынкаў,
ахайна складзеныя ўдоўж дарог пэрспэктывай,
раскрываюцца мне насустрач.

Паўзе жыцьцё, бягуць спаборніцтвы,
дванаццаці падгруп парад
у наступ клінам ператворыцца,
і зноў старонка перагорнецца
наперад, анібы назад.

у падсьвечаным небе застаюцца толькі
танюткія шызыя зьмейкі дыму
паўсюдныя як сіняватыя жылкі
на малаком налітых грудзях