Пралетарскія лімэрыкі

Пераклад: 
паэзія, вершы, беларуская мова, пераклад

Ад перакладніка. У ХХ-м стагодзьдзі лімэрык канчаткова перастаў быць нявінным дзіцячым або абсурдным вершыкам і стаў пераважна вершыкам для дарослых. Вось толькі некалькі цытатаў: “Пра лімэрыкі я магу сказаць толькі тое, што найлепшыя зь іх – абсалютна не для друку” (Арналд Бэнэт); “Няма іншага выйсьця, як пакінуць іх вуснай традыцыі” (Бэрнард Шоў); “На маю думку, адзіны кшталт лімэрыкаў, які мае нейкую літаратурную вартасьць – лімэрыкі выразна раблезіянскія” (Артур Ўімпэрыс); “Ёсьць тры кшталты лімэрыкаў: тыя, што можна расказваць пры дамах; тыя, што варта расказваць бяз дам, але можна – пры духоўных асобах; ну і – ЛІМЭРЫКІ” (Дон Маркўіз). Найбольш поўная анталёгія сучаснага “раблезіянскага” лімэрыку пад рэдакцыяй Гершана Лэгмана налічвае 2750 адзінак. Народная творчасьць захавала асноўныя прынцыпы лімэрыку: гумар, незвычайныя (часам выкшталцоныя) рыфмы, шырокае выкарыстаньне існых і няісных геаграфічных назоваў. Як выключэньне зьявіліся і напісаныя лімэрыкавай страфой даўжэйшыя творы – бадай, найдаўжэйшым зь іх ёсьць перакладзены тут намі верш, запісаны ў ЗША ў 1943 годзе.

Палітычная ёсьць геаграфія,
Нат эстэтыка і біяграфія –
У любой галіне
Маркс плады свае жне –
Вось вам клясавая парнаграфія.

О, працоўны больш дурнем ня будзе,
Бо і ён мае працы арудзьдзе –
Серп, а болей дубец
Паўстае, каб агрэць
Тых, хто служыць фашысцкай паскудзе.

Міс Дэ Вон мела фабрыку майтак
Для дачушак, бабулек і матак – 
У празрыстай трусьні
Дзень ляжала пры дні –    
Ім рэкляму рабіла сама так.

Ласы выгляд буржуйкі й шалавы
Ацаніў бы і левы, і правы –
Маркс, каб кінуў пагляд
На яе ладны зад,
Перагледзеў марксізму б падставы.
 
Прыпыніла вытворчасьць спадарычна,
Камунякаў па яйцах ударыўшы.
“Хай ідуць яны на”
(З гжэчных колаў яна),
І дастала бутэлечку з марачным.

Джоўзэф Сьміт – дужы грузчык партовы,
Што я…цца заўсёды гатовы, –
З пачуцьця салідарнасьці
У пікет пажадаў пайсьці
Каля брамы фабрычнай будовы.

Вартавы быў сцыклом і штрэйкбрэхерам –
Напалоханы мітынгу вэрхалам, 
Дакладае Дэ Вон,
А Дэ Вон: “Пайшоў вон,
Раз баісься – баяцца іх не хер нам”.

Плян Дэ Вон: пры нагодзе папойкі
Трэба спраўдзіць, наколькі Джоў стойкі.
Кліча Джоў яна ў дом
Ды частуе віном –
Пачастуй яе хрэнам, дый толькі!

Той у Джоўзэфа ўстаў, як цурбалак,
Ды ён поглядаў левых, трывалых:
“Браць у рот кожны струк – 
Гэта трук паняў-сук,
а Народ любіць простых давалак!

Заляцайся да сарамаценьняў
Гэткіх самых, як ты, багацеяў! 
А рабочага ткні
Пасярод валасьні –
На ... твае майткі вярцеў я!”

На канапе ў фабрычнай канторы,
Паказаў ёй Джоў нораў суворы
І свой чэлес, які
Маюць працаўнікі
Большы, чым буржуін некаторы.

Гэтак Джоў першым стаў з пралетарыяў,
Што насеньне рабочае ўпарыў ёй:
То ж бо ікры ў Дэ Вон
Закідалі здавён
Толькі фашыкі з шэрагу арыяў.

Джоў вярнуўся, да млосьці даведзены…
“Што, да курваў хадзіў на агледзіны?”
“Не! Які ўжо тут блуд,
Як пакутуе люд!
Я расхістваў буржуйку зьсярэдзіны!”

Тая радая ўчынку, гарэзьніца:
Мусіць Джоў адпачыць і акрэсьліцца. 
Толькі Джоў – во быў зьдзіў! –
Кветку ў ёй засадзіў:
Кветка вырасла празь дзевяць месяцаў.

Хто мог ведаць, што так атрымацьмецца?
Грэх Дэ Вон адпрацоўвае маціцай.
Шчэ ня вылез малы –
Дактары пад сталы:
“Пралетарыі”, вые, “яднайцеся!”

Я ж маральлю хачу завяршыць:
Вас заўсёды падмане фашыст!
А пралетарыят 
Дужа любіць дзяўчат,
Дык хадзіце налева грашыць.

Спадабаўся матэрыял? Прапануем пачытаць:

Пераклад:
Макс Шчур

Яны не працуюць да поту й не наракаюць на свой лёс,
не ляжаць у цемры і не аплакваюць сваіх грахоў,
ня гідзяць мяне размовамі пра свой абавязак перад богам,
між іх няма незадаволеных, няма вар’ятаў, апантаных маніяй
назапашваць рэчы,
ніводны зь іх ня кленчыць перад ніводным, ці перад продкамі, што жылі тысячы
гадоў таму,
ніводны зь іх на цэлай Зямлі не фігуруецца й не пакутуе.

Пераклад:
Макс Шчур

Вэртыкальныя повязі ў вершы — фіктыўныя.
У сапраўднасьці кожны радок — частка
доўгага гарызантальнага тэксту,
які на момант вынырвае, праходзячы скрозь старонку,
падобна да таго, як падземная рака выцякае на паверхню і зноў зьнікае ў пяску.

Пераклад:
Макс Шчур

Сьпярша ты пішаш фразу,
шынкуеш на шматкі;
зьмяшай іх, каб парадак быў
шматкоў абы-які:
лягічнай пасьлядоўнасьці
ня мусяць мець радкі.

Пераклад:
Алесь Плотка, Макс Шчур

і скала, і будынак відочныя кірлям
і драбнюткаю сольлю пасыпаны стол
і пад ёй незавершаны шэраг чарнільны
незнаёмых
чужых
неразгаданых
слоў