Сьпеў пра мяне, 1-13

Пераклад: 
класічная амерыканская паэзія, вершы па-беларуску, амерыканская літаратура XIX стагодьдзя, беларуская мова, тарашкевіца, пераклад

1.

Я сьвяткую сябе і сьпяваю сябе,
і ў чым пэўны я — у тым запэўніцеся і вы,
бо і вам я належу сваім кожным атамам.

Я гультай, я шчодры з уласнай душой,
я нязмушана хілюся, разглядаючы каліўца летняй травы.

Мой язык, мая кроў да апошняй часьціны створаныя з тутэйшага паветра,
зямлі,
я народжаны тут ад бацькоў народжаных тут ад
іхных бацькоў і гэтак далей,
сёньня мне трыццаць сем, я здаровы як вол, я пачынаю сьпеў
і спадзяюся да сьмерці не перастаць.

Вызнаньні, вучэньні — адкладаю да часу,
хай адступяць і задаволяцца тым, чым яны ёсьць, я іх не забываю,
я тулю добрае і благое і даю, нічога не баючыся,
нескаванай прыродзе выказвацца з імпэтам першапачатку.

2.

Дамы, памяшканьні поўныя водараў, паліцы правісаюць
ад парфумаў,
я ўдыхаю павохнасьць, пазнаю яе, яна мне да спадобы —
і мяне ап’яніў бы гэты дэстылят, але так я яму і даў.

Атмасфэра ня водар, ейны смак не дэстыляваны,
яна бяспахкая,
яна вечна для рота майго, я ў яе закаханы,
выйду на бераг пры ўзьлеску, разьдзенуся
дагала,
шалёна прагны ейнага дакрананьня.

Пáра ад майго ўласнага дыху,
рэха, рабізна, сьцішаны шэпт, любізьнік, ядваб павуціньня, лаза між
камлёў,
выдых і ўдых, біцьцё майго сэрца, у лёгкіх маіх
крова- й паветрацёк,
пах жывога лісьця й мёртвага лісьця, берагу і
цёмных прыморскіх скалаў, і сена ў пуні,
гук рваных словаў, якія мой голас адпускае ў вір
ветру,
некалькі лёгкіх пацалункаў, абдымкаў, дотыкаў рук,
гульня сьвятла зь ценем у кронах ад ваганьня гнуткіх
галін,
асалода вулічнай сьпешкі ці самоты ў палёх
і на схілах узгоркаў,
адчуваньне здаровасьці, апаўдзённая трэль, мой сьпеў, якім я вітаю
сонца, узьняўшыся з ложку.

Вы зьлічылі, што тысяча акраў — зашмат? А Зямлі
не зашмат?
Вы так доўга й напружана вучыліся ўсяго толькі чытаць?
І цяпер ганарыцеся, што спасьціглі паэзіі сэнс?

Прыпыніцеся разам са мною на дзень, на ноч, — і ўсіх паэмаў выток
будзе ваш,
вашаю будзе ласка Зямлі і Сонца (а Сонцаў яшчэ
мільёны),
вы больш ня будзеце пераймаць уяў з другіх-трэціх рук, глядзець
вачыма мерцьвякоў, жывіцца кніжнымі
прывідамі,
і маімі вачыма вы ня будзеце глядзець, ані пераймаць у мяне,
вы пачуеце ўсе бакі й ня зблытаеце іх з сабой.

3.

Я чуў прамовы прафэсійных прамоўцаў, яны вялі гутарку
пра пачатак і канец,
але я не кажу ні пра пачатак, ні пра канец.

Ніколі яшчэ не было пачынаньня навейшага за тое, якое цяпер,
маладосьці маладзейшай ані старасьці старэйшай за тыя, якія цяпер,
і ніколі ўжо ня будзе дасканаласьці большай за цяперашнюю дасканаласьць,
ані пекла ці раю большых за цяперашнія рай і пекла.

Руш, руш, руш,
вечная ўтваральніцкая патрэба сьвету.
З смугі набліжаюцца роўныя супернікі, заўжды плоць, заўжды
развой, заўжды пол,
заўжды няпростае вязьмо асобы, заўжды адрознасьць, заўжды новая парода жыцьця.

Які сэнс тут падрабязьнічаць, вучоныя й невучоныя адчуваюць, што так і ёсьць.

Пэўныя найцьвярдзейшай пэўнасьцю, непахісна роўныя ў апірышчы, надзейна пераплеценыя, зьнітаваныя ў кроквах,
дужыя, як коні, палкія, ганарлівыя, электрызаваныя,
вось мы стаім — я і гэтая таямніца.

Мая душа — чысьціня і слодыч, і ўсё, што не мая душа — чысьціня
і слодыч.

Няма аднаго — няма абаіх, нябачнае грунтуецца на бачным,
а калі і тое стане нябачным — у сваю чаргу атрымае абгрунтаваньне.

Хвалячыся найлепшым у сабе і затойваючы найгоршае эпоха спаборнічае з эпохай;
ведаючы дасканалую дарэчнасьць і душэўную раўнавагу ўсяго, я маўчу, калі чую
гэтыя спрэчкі, я іду купацца й захапляцца сабою.

Вітаю цябе, кожны орган і атрыбут — мой і ўсіх
сардэчных і чыстых людзей,
ані цаля, ані драбок цалі маёй ня ёсьць нявартымі, і ўсе яны
заўжды будуць родныя мне аднолькава.

Што мне наракаць — я бачу, танчу, сьмяюся, пяю;
калі нехта, хто прытульна й любоўна сьпіць ля мяне ўсю
ноч, зь першым проглядам дня ціха сыдзе,
каб не будзіць мяне,
пакідаючы мне прыкрытыя белымі ручнікамі кашы, шчодрасьцю якіх
поўніцца дом,
ці ж мне аддаляць сваю згоду і ўсьведамленьне, ці ж мне крычаць сваім
вачом,
каб яны перасталі глядзець наўздагон па гасьцінцы,
а тут жа да апошняга цэнта зьлічылі мне
дакладную вартасьць самоты, і дакладную — несамоты, і каторая
лепшая?

4.

Валацугі й пытлівыя дакучнікі,
сустрэчныя, узьдзеяньне майго колішняга жыцьця ці кварталу ці
гораду, дзе я жыву, ці краіны,
апошнія зьвесткі, адкрыцьці, кампаніі, кніжныя навінкі й
старынкі,
мая вячэра, апратка, таварышы, выгляд, лёсткі, абавязкі,
сапраўдная ці ўдаваная абыякавасьць любімых мужчын ці жанчын,
хвароба ў сям’і ці мая, гора ці страта ці
безграшоўе, ці дэпрэсіі, ці ўзрушэньні,
баі, жахі братазабойчай вайны, мандраж ад няпэўных навін,
сутаргавыя падзеі;
усё гэта днямі й начамі захлынае мяне й адхлынае ад мяне,
але ўсё гэта — ня сам па сабе Я.

Тое, што Я, стаіць убаку ад торганьняў і важданьняў,
стаіць у зьдзіўленьні, няўдзеле, спагадзе, бязьдзеі, непадзельнасьці,
глядзіць звысок, выпрастанае, ці абапёртае на нейкую нябачную
аснову
з схіленай набок галавою назірае, што будзе далей,
адначасова ў гульні й па-за ёю, глядач у захапленьні гульнёй.

Азірнуўшыся, я бачу ў сваім жыцьці часы, калі барукаўся ў тумане з
моваведамі й амбітнымі,
цяпер я ня маю досьціпаў ані довадаў, я назіраю й чакаю.

5.

Я веру ў цябе, мая душа; мая другая палова не павінна схіляцца перад табою,
і ты не павінна біць ёй паклоны.

Паваляйся са мною ў траве, разьвяжы заглушку на горле,
ня трэба мне словаў, музыкі, рыфмаў, прымавак ці мудрасьцяў,
хоць бы й найлепшых,
я люблю адно калыханку, сурдзінку твайго духавога голасу.

Я помню, як аднойчы мы ляжалі такой самай празрыстаю летняю раніцай,
твая галава ляжала папярок маіх сьцёгнаў, ты павольна павярнула яе
да мяне,
расшпіліла мне на грудзях кашулю і занурыла
язык у маё аголенае сэрца,
і запоўніла мяне: з аднаго боку ўперлася ў бараду, з другога —
у падэшвы.

Тут жа ўзьніклі і атулілі мяне спакой і веданьне, якія пераўзыходзяць
усе зямныя цьверджаньні,
і з той пары я ведаю, што Божая рука — правобраз маёй,
ведаю, што Сьвяты дух — брат майго,
і што ўсе людзі ўсіх часоў таксама мае браты, а жанчыны —
мае сёстры й каханкі,
што каўчэг стварэньня змацаваны любоўю,
што не зьлічыць акалелага ці паніклага лісьця ў палёх,
ані бурых мурашоў у малюткіх шахтах пад лісьцем,
ані імшыстых нарасьцяў на плятнях, ані крушняў, ані кветак бузіны, дзіванны і
ляканосаў.

6.

Дзіця спыталася «Што такое трава?», несучы мне яе поўнымі прыгаршчамі;
што я мог яму адказаць? Я ня больш за яго ведаю,
што такое трава.

Я схільны думаць, што трава — гэта сьцяг над маім станам, сатканы зь зялёнага
радна надзеі.

Ці, можа, гэта насоўка Бога,
напарфумаваны падарунак на памяць, наўмысна ўпушчаны ўніз,
у адным з куткоў якой — ініцыялы гаспадара, каб мы
ўбачылі й спыталіся: «Чыё?»

Ці, як на мяне, сама трава — гэта дзіця, немаўлятка
іншых расьлін.

Ці, магчыма, гэта шматразова паўтораны ерогліф,
які азначае: Я аднолькава рунею на абшарах і ў цеснаце,
расту як між чорных людзей, так між белых,
між канакаў, канфэдэратаў, кангрэсмэнаў, катаржнікаў, я даю ім усяго пароўну
і прымаю іх усіх.

А цяпер яна здаецца мне прыўкраснымі нястрыжанымі локанамі магіл.

Я буду пяшчотна абыходзіцца з табою, кудлатая трава,
а што, калі ты прарасла скрозь грудзі юнакоў,
магчыма, я любіў бы іх, калі б іх спазнаў,
магчыма, ты паходзіш з старых людзей, ці з забраных
у матуль немаўлят,
якім ты сама стала мацярынскім падолам.

Трава тут занадта цёмная, каб расьці з валасоў старых бабуль,
цямнейшая за бясколерныя бароды дзядоў,
яна паходзіць з-пад ружовых паднябеньняў ратоў.

О, нездарма я чую ў табе столькі гаваркіх языкоў,
ведама, яны і праўда паходзяць
з паднябеньняў.

Вось каб я мог пераказаць усё, што ты недагаворваеш пра памерлых мужчын
і жанчын,
пра старых дзядоў і пра мацярок, і пра забраных
у іх немаўлят.

А вы думаеце, чым сталі маладыя й старыя мужчыны?
І чым, па-вашаму, сталі жанчыны
і дзеці?

Усе яны дзесьці жывыя і здаровыя,
найменшы парастак сьведчыць, што сьмерці ніякай няма,
а калі некалі й была, то вяла жыцьцё наперад, яна не чакае пры самым канцы жывога
з мэтай яго спыніць,
яна сама скончылася, як толькі зьявілася жыцьцё.

Усё рухаецца наперад і ўшыркі, нішто ня гіне,
і памерці — зусім не такое няшчасьце, як думалі ўсе дагэтуль.

7.

Ці нехта ўжо лічыў удачай тое, што нарадзіўся?
Сьпяшаюся паведаміць яму ці ёй, што і памерці — такая ж удача, дайце
мне веры.

Я праходжу скрозь сьмерць разам з тым, хто ўмірае, і скрозь нараджэньне разам з новаабмытым дзіцём, я далёка ня ўвесь зьмяшчаюся між сваім капелюшом і ботамі,
я ўжываю размаітыя рэчы, кожная зь іх непаўторная і кожная зь іх добрая,
як добрыя зямля, зоры, і ўсё, што да іх належыць.

Я ня нейкая там зямля і не належу зямлі,
я сябар і таварыш людзям, а кожны чалавек такі ж неўміручы
й невымерны як я,
(яны самі ня ведаюць, наколькі яны неўміручыя, але мне гэта вядома.)

Кожнаму кшталту — сваё, належнае; мне — мае мужчыны й жанчыны,
мне — тыя хлопчыкі, што вырасьлі й кахаюць жанчын,
мне — ганарлівы мужчына, што ведае, як балюча джаліць
няўвага,
мне — нявеста й старая дзева, мне — мацеры
й маці мацераў,
мне — вусны, што ўмеюць усьміхацца, і вочы, што ўмеюць ліць сьлёзы,
мне — дзеці і тыя, што зачынаюць дзяцей.

Расхініцеся! вы ня грэшныя перад мною, ня выдыхлыя й не адпрэчаныя,
я ўсё адно ж бачу вас скрозь сукно і скрозь лён,
я побач, упарты, прагны, нястомны, і мяне
не пазбыцца.

8.

Маленькае сьпіць у калысцы,
я падымаю цюль і доўгі час пазіраю, і моўчкі змахваю
далоньню мух.

Маладзён і расчырванелае дзяўчо збочваюць са сьцежкі і ўздымаюцца на лясісты пагорак,
я дапытліва разглядаю іх зь вяршыні.

Самагубца грымнуўся на акрываўленую падлогу купальні,
я бачу труп з мокраю шавялюрай, зазначаю, куды ўпаў
пісталет.

Гамана бруку, рыпеньне вазоў, шорганьне падэшваў, гаворка
мінакоў на прамэнадзе,
цяжкі омнібус, фурман з запытальным пястуком, грук
падкаваных коней па граніце,
сані, бомканьне, выгукі кпінаў, шпурляньне сьняжкоў,
голаснае вітаньне ўлюбёнцаў люду, гнеў паўсталых масаў,
валюханьне насілак зь фіранкамі, хворага ў іх нясуць
у шпіталь,
сутычка ворагаў, раптоўны праклён, бойка й падзеньне,
узрушаны натоўп, паліцыянт з зоркай порстка цярэбіць
дарогу ў цэнтар грамады,
абыякавы камень, што прымае і вяртае так многа рэха,
якія ж стогны распанелых, што млеюць ад сьпёкі, ці паўгалодных
ад болю ў жываце,
якія выкрыкі засьпетых зьнянацку схваткамі жанчын, што сьпяшаюцца дамоў
нараджаць,
якое ж жыўцом пахаванае красамоўства заўжды тут вібруе, якое стрыманае
этыкетам выцьцё,
арышты злачынцаў, зьнявагі, юрлівыя прапановы, што прымаюцца,
адрынаюцца з надзьмутымі губамі,
я зважаю на ўвесь гэты спэктакль, гэты галас — і сыходжу так,
як прыйшоў.

9.

Вялізныя дзьверы пуні раскрытыя напагатове,
сухая жніўняя трава напаўняе нясьпешны воз,
зыркае сьвятло гульліва пераплятае рудое, шэрае, зялёнае,
пад поўнымі ахапкамі сена сьцірта ўсё асядае.

І я там, дапамагаю, я прыехаў лежма на возе,
заклаўшы нагу на нагу, залюляны яго мяккімі штуршкамі,
я саскокваю з-пад скрыжаваных бэлек, хапаю верас і мяжоўку
і качуся кумільгам уніз, ублытаўшы саломіны ў валасы.

10.

Адзін, далёка ў дзікіх лясах і гарах я палюю,
блукаю — і сам дзіўлюся свайму спрыту і сьпеву,
надвячоркам шукаю бясьпечнае месца на ноч,
разьдзьмуваю агонь, пяку сьвежазабітую жывёліну
і засынаю на гурбе лісьця, з сабакам і стрэльбай
побач.

Янкаўскі кліпэр пад высокімі ветразямі прабіваецца скрозь пырскі й парывы
ветру,
мае вочы прывязваюцца да зямлі, я нахіляюся праз насавы борт або радасна выкрыкваю
з палубы.

Рыбакі і зьбіральнікі малюскаў выбраліся рана і падбухторылі з сабою мяне,
я заправіў нагавіцы ў халявы і рушыў зь імі, і не шкадую,
дарма цябе не было тады з намі вакол казанка зь юхою.

Я бачыў як трапэр пад адкрытым небам далёка на Захадзе браў за жонку
чырвонаскурую,
ейны бацька зь сябрамі сядзелі там, скрыжаваўшы ногі, і бяздумна
курылі, на нагах у іх былі макасіны, а з плячэй зьвісалі
вялікія грубыя коўдры,
на чымсь кшталту лаўкі расьсеўся жаніх, апрануты збольшага ў скуры, ягоная
раскошная барада й кучары закрывалі яму шыю, ён трымаў
за руку нявесту,
у той былі доўгія вейкі, ніякага ўбору на галаве, ейныя каляныя роўныя пасмы
спускаліся ўніз па пажадным целе да самых
пятак.

Раб-уцякач прыйшоў да майго дому й спыніўся на дварэ,
я чуў ягоныя рухі, ён храбусьцеў суччам у дрывотні,
праз прачыненыя дзьверы кухні я бачыў яго, кульгавага й
аслабелага,
ён сядзеў на бервяне, я падышоў да яго, прывёў яго ў дом і супакоіў,
прынёс вады й наліў начоўкі для ягонага спацелага цела, змучаных ног,
паклаў яго ў пакоі з уваходам праз мой, даў яму чыстае й простае
адзеньне,
я выдатна памятаю ягоныя вырачаныя вочы й няёмкасьць,
памятаю, як я заклейваў яму плястырам раны на шыі і шчыкалатках,
ён пабыў у мяне тыдзень, пакуль не акрыяў, а тады рушыў на поўнач,
я садзіў яго за стол поруч са мною, а мая стрэльба стаяла й падпірала кут.

11.

Дваццаць восем юнакоў купаюцца пры беразе,
дваццаць восем шчырых сэрцам юнакоў,
дваццаць восем гадоў жанчыне, і ўсе пражыла ў самоце.

Гэта ёй належыць багаты дом ля стромы,
за яго аканіцамі яна хаваецца, прыгожая, у раскошных строях.

Каторы зь юнакоў ёй найбольш да спадобы?
Ах, найпрасьцейшы зь іх — ёй і найпрыгажэйшы.

Куды гэта вы, спадарыня? Я ж вас бачу,
вы плюхаецеся тут, у вадзе, хоць самі й седзіце ў сваім пакоі.

Са сьмехам прытанчыла яна купацца дваццаць дзявятай,
невідочная астатнім — а сама іх бачыла і любіла.

Бароды юнакоў зіхцелі мокрым, вада бруілася па
доўгіх валасах,
ручайкі беглі ім па ўсім целе.

Ейная нябачная рука лашчыла іхныя целы,
дрыготка спускалася ўніз ад іхных скроняў і рэбраў.

Юнакі ляжаць у вадзе на сьпінах, вытыркаючы жываты
на сонца, яны не пытаюцца, хто іх абдымае так моцна,
ня ведаюць, хто ўздыхае і навісае над імі як
арка,
ня думаюць, каго абдаюць пырскамі.

12.

Малады рэзьнік здымае свае скрываўленыя строі ці гострыць нож
на ятцы на кірмашы,
я маруджу, замілаваны тым, які востры ён на язык, як ён наразае й раздае мяса, як карты.

Кавалі з закарэлымі валасатымі грудзямі абступілі кавадла,
усе з кувалдамі, лупяць што маюць сілы, у агні такая
гарачыня.

З парогу, асыпанага іскрамі, я сачу за іхнай работай,
западзіны іхных гнуткіх сьпінаў працуюць ня менш за магутныя рукі,
молаты б’юць згары, б’юць памалу, б’юць
пэўна,
куды ім сьпяшацца, кожны ведае сваю чаргу і свой час.

13.

Негр цьвёрда трымае лейцы сваіх чатырох коней, каменны блок
гайдаецца на ланцугу,
негр, рамізьнік пры каменяломні, непахісна ўзвышаецца на доўгіх
драбінах, упёршыся нагою ў кораб,
сіняя кашуля адкрывае ягоную шырокую шыю і грудзі, вольна ападае
яму на пояс,
ягоны погляд — спакойны і ўладны, ён пасоўвае з ілба
на патыліцу капялюш,
сонца падае на ягоныя хрусткія валасы й вусы, на чэрань ягоных
ільсьністых і дасканалых рук.

Я запамінаю маляўнічага волата зь любоўю, не
запыняючыся,
бо мяне таксама чакае талака.

Любоўнік жыцьця ўва мне рухаецца ўва ўсе бакі, гізуе
туды й сюды,
збочвае ў нішы, нахіляецца да найменшых, не прапускае ніводнага чалавека
ані спакменя,
усё ўбірае ў сябе і ў гэтую песьню.

Быкі, бразгаючы хамутом на ланцугу ці стоячы ў разгалістым цені,
што вы выказваеце вачыма?
Па-мойму, яны ў вас красамоўнейшыя за ўвесь друк, што я прачытаў.

Мая хада лякае качара з качкай на маёй далёкай,
доўгай як дзень дарозе,
яны падымаюцца ўгару разам, разам кружляюць уверсе.

Я веру ў іхную крылатую мэтазгоднасьць,
прызнаю, што іхны чырвоны, жоўты і белы колер — толькі гульня майго зроку,
і ўсё ж лічу іхны зялёны, бэзавы, макаўку з чубам пер’я — наўмыснымі,
і не завіце чарапаху нявартай толькі таму, што яна
чарапаха,
і няхай сойка не вучыла сальфэджа, але, як на мяне, яна сьпявае
як трэба,
і погляд гнядой кабылы ўшчувае мяне й выганяе зь мяне прэч усю дурасьць.

Спадабаўся матэрыял? Прапануем пачытаць:

Пераклад:
Макс Шчур

Я ведаю, што я самаўладны,
я не турбую свой дух патрэбай апраўдвацца ці быць зразуметым,
вечныя законы не выбачаюцца,
(Зрэшты, я лічу, што ў маіх словах ня больш фанабэрыі, чым у грунтвазе, якою я зьвяраю
свой дом.)

Пераклад:
Макс Шчур

Яны не працуюць да поту й не наракаюць на свой лёс,
не ляжаць у цемры і не аплакваюць сваіх грахоў,
ня гідзяць мяне размовамі пра свой абавязак перад богам,
між іх няма незадаволеных, няма вар’ятаў, апантаных маніяй
назапашваць рэчы,
ніводны зь іх ня кленчыць перад ніводным, ці перад продкамі, што жылі тысячы
гадоў таму,
ніводны зь іх на цэлай Зямлі не фігуруецца й не пакутуе.

Пераклад:
Макс Шчур

Хадзіце, дзеці мае,
мае хлопцы й дзяўчаты, мае жанкі, замужнія й незамужнія,
вось цяпер музыкант папускае аброць, скончылася прэлюдыя
ягонай унутранай жалейкі.
Лёгка напісаныя акорды для разьняволеных пальцаў — я адчуваю, што вы ўжо
ня можаце трынькаць вышэй, і перастаю.

Пераклад:
Макс Шчур

Шлях угару – гэта шлях і ўніз, шлях наперад – шлях і назад.
З гэтым немагчыма зьмірыцца, але гэта так,
час ніякі ня лекар: бо пацыента ўжо няма.