Укураны скарабей на Гоа

крытыка, беларуская мова

Аляксей Талстоў. Апоўначы на Сіялімскім мосце. 34mag.net, 2016.

"Стыль — гэта чалавек", — казаў дасціпны француз Жорж Луі Леклерк Бюфон.

Натуральна, што і кожны літаратар — гэта таксама стыль. Цікавыя паралелі атрымоўваюцца, калі параўноўваць стылі беларускіх празаікаў з вядомымі стылямі кунг-фу. Мізантрапічная проза Юрыя Станкевіча — гэта, вядома, стыль тыгра з яго агрэсіяй. Проза Марціновіча — стыль змяі са шматлікімі сыходамі, паваротамі, блокамі. Проза Альгерда Бахарэвіча — стыль малпы з яе люстранымі перайманнямі…

Калі разглядаць у такім рэчышчы раман Аляксея Талстова "Апоўначы на Сіялімскім мосце", то гэты стыль можна назваць стылем укуранага скарабея: аўтар цягне ў сваю кучу абсалютна ўсё, што трапіцца пад руку, не дбаючы пра мэтазгоднасць.

Здавалася б, у творы ёсць усё, што трэба для таго, каб зацікавіць чытача: экзатычнае Гоа, легкадумная публіка ў выглядзе байкераў, турыстаў і даўншыфтараў… Але пры гэтым сам тэкст чытаць амаль немагчыма, бо ў яго герояў практычна нічога не адбываецца ні на ўзроўні дзеянняў, ні на ўзроўні пачуццяў, ні на ўзроўні рэфлексіяў. У выніку ўвесь тэкст выглядае як зацягнуты ўступ, у якім апісваюцца персанажы, а потым — пара кароткіх эпізодаў, і фінал.

Яшчэ адно ўражанне пасля чытання Талстова — лішак драўніны ў кнізе. Гэта, напрыклад, фанерныя персанажы, якія лёгка могуць мяняцца імёнамі і месцамі, не шкодзячы аповеду. Да іх дадаецца і драўляная мова кнігі — як аўтара, так і яго персанажаў: часам ствараецца ўражанне, што некаторыя пасажы былі напісаныя ў арыгінале па-ангельску, а потым перакладзеныя з дапамогай google translate.

"На сансэце таксама, але там усё зразумела, усё інакш, тусоўка, дыскатэка, гэта ўсё ж не пра тое. Там ты надта сацыяльны (які-які? — Р. Х.), увесь час балбатня, людзі", — заяўляе адзін з персанажаў.

У аўтара ёсць два ўлюбёныя словы — "рабяты" (да якога хочацца дадаць яшчэ адну такую ж кальку з расейскай — "упаўне") і "чувак". Прычым чувакамі клічуць не толькі персанажы адзін аднаго, але так іх называе апавядальнік, што выклікае пэўную няёмкасць ад відовішча: аўтар яўна просіцца прыняць яго ў кампанію персанажаў, а яны яго да сябе не пускаюць…

Але ж мы памятаем — гэта стыль укуранага скарабея: аўтару прыдасца ўсё! І не бяды, што часам ён, аўтар, выглядае смешна там, дзе зусім не планаваў.

Вось вам прывітанне ад Антона Чэхава з яго класічнай фразай пра капялюш і станцыю. Там, дзе расійскі класік саркастычна пасміхаўся, беларускі літаратар піша з сур'ёзнай стараннасцю: "Апрануты ў строгія белыя нагавіцы і белую кашулю, падкатаную да локцяў, на галаве сядзеў лёгкі чорны капялюш".

Так і ўяўляеш сабе гэты капялюш, апрануты ў нагавіцы і кашулю… Ды яшчэ ўсеўся на галаву. Сракай жа, мабыць, усеўся! У белых нагавіцах!

Адзіны цікавы эпізод у кнізе — уцёкі байкера Ласэ з клінікі пасля таго, як ён урэзаўся ў карову. Але чытаць увесь астатні тэкст дзеля пары цікавых старонак — дальбог, гэта перабор!

Спадабаўся матэрыял? Прапануем пачытаць:

Аўтарцы пашанцавала, што яе заявы пра “мёртвую беларускую мову” не бачыў інтэрнэт-абаронца правоў беларускамоўных Ігар Случак, іначай бы позвы ў суд Севярынец не пазбегла.

«Ноч» Марціновіча не просіцца быць разабранай на цытаты — яна сама складаецца з цытатаў: Уладзімір Караткевіч, Харукі Муракамі, Віктар Пялевін, Рэй Брэдберы ды безаблічны і бясконцы галівуд. Пытаннем «Гэта яшчэ літаратура ці кінасцэнар для баевіка катэгорыі „В“?» нават не задаешся, бо адказ адчуваеш нутром: аўтар спрабуе прадаць нам кінасцэнар, ад якога адмовіліся прадзюсары.

На карысць аўтаркі сведчыць тое, што празмерна на сваім пісьменніцтве яна не зацыкліваецца, уласнае эга гэтым статусам не вельмі цешыць...

Літаратурнае паслясмачча, якое застаецца пасля прачытання аповесцяў у кнізе "Танцы над горадам", выклікае ў памяці "Чалавечую камедыю" Бальзака з яе скразнымі персанажамі.