Ноч сэканд-хэнд

сучасная беларуская крытыка, фэнтэзі, дыстопія, беларуская літаратура XXI стагодьдзя, беларуская мова, наркамаўка

(Ліст да Сусвету)

Дарагі Сусвеце!

Я жыву не першы год і таму не па чутках ведаю пра Тваё пачуццё гумару і непаўторную іронію. Але, шчыра кажучы, я не падазраваў, што Ты так пільна прыслухоўваешся да маіх словаў, каб падлавіць мяне на іх.

Каюся: калі я пісаў пра беларускіх літаратараў Марцірэвіча і Бахановіча, я меў на ўвазе сюжэты і характары герояў прозы Віктара Марціновіча (умоўнае «што») у спалучэнні са стылістычнай адгабляванасцю прозы Альгерда Бахарэвіча (умоўнае «як»). То бок, узяць лепшыя рысы ад абодвух.

Ты, Сусвеце, скарыстаўся маім недасканала сфармуляваным пажаданнем і вырашыў пасцябацца з яго: Віктар Марціновіч выдаў новы раман «Ноч» — сваю відзежу постапакаліптычнай Беларусі.

Постапакаліпсіс — з’ява ў беларускай культуры незашмальцаваная, аўтарамі не абсмактаная. Але ж гэта толькі ў беларускай, бо ў сусветнай літаратуры і кінематографе варыянтаў постапакаліпсісу столькі, што задзяўбешся выбіраць найбольш прывабны/агідны/жорсткі фінал для чалавецтва.

Аднак выглядае на тое, што Марціновіч вырашыў стаць заснавальнікам беларускага літаратурнага постапакаліпсісу, кіруючыся прынцыпам, які ў Савецкім Саюзе гучаў немудрагеліста і лапідарна: «Дзякуй богу, не ў Амерыцы жывем». У тым сэнсе, што можам напісаць самі штосьці гэткае... не горш за...

Праўда, куды чытач мусіць засунуць сабе ўвесь набытак прагледжаных галівудскіх фільмаў на адпаведную тэму, застаецца незразумелым: мы ж усё адно ведаем навязлыя ў зубах сюжэтныя хады.

«Ноч» Марціновіча не просіцца быць разабранай на цытаты — яна сама складаецца з цытатаў: Уладзімір Караткевіч, Харукі Муракамі, Віктар Пялевін, Рэй Брэдберы ды безаблічны і бясконцы галівуд. Пытаннем «Гэта яшчэ літаратура ці кінасцэнар для баевіка катэгорыі „В“?» нават не задаешся, бо адказ адчуваеш нутром: аўтар спрабуе прадаць нам кінасцэнар, ад якога адмовіліся прадзюсары.

Рэдкія старанні бліснуць дасціпнасцю і выдаць нейкі ўласны жарт (кшталту «Матрыярхат Зялёны Луг» або «Народная рэспубліка Кальварыя») сітуацыю не ратуюць.

З другога боку, нельга не згадаць і прымаўку пра тое, што з кепскай літаратуры можа атрымацца неблагое кіно. Таму аўтару можна параіць звярнуцца з заяўкай на «Беларусьфільм», калі ўжо іншыя прадзюсары адмовіліся...

Зрэшты, на чытачоў Марціновіча ўсе гэтыя развагі наўрад ці паўплываюць: Віктар — модны аўтар, чые раманы чытаюць і піяраць незалежна ад іх якасці. Сам жа пісьменнік (як і іншыя беларускія літаратары) толькі крыўдліва крывіць вусенкі на крытыкаў, якія чарговы раз не разабраліся ў ягоным шэдэўры і недаацанілі яго.

...Дарагі Сусвеце! Я спадзяюся, што цяпер ты дакладна разумееш усе мае намеры і пажаданні. І калі ты ўжо другое стагоддзе чуеш енкі на тэму «Адны беларусы нікога не маюць, дык хай жа будзе хоць...», то я лепш пагаджуся на Марціновіча, чым на Марцірэвіча ў тваім гумарыстычным выкананні.

Спадабаўся матэрыял? Прапануем пачытаць:

Ёсць яшчэ варыянт, што падчас пісання гэтай часткі ў Бахарэвіча скралі ягонага Скіму і падсунулі чужога персанажа з такім самым імем і выглядам… Але гэты сюжэт, магчыма, апіша Марціновіч.

Адзіны персанаж, ад якога не чакаеш развіцця характару, — гэта сабака Жулік. Затое ён і не падманвае: гэта адзін з сімпатычных і выпісаных з любоўю персанажаў "Сядзібы".

На карысць аўтаркі сведчыць тое, што празмерна на сваім пісьменніцтве яна не зацыкліваецца, уласнае эга гэтым статусам не вельмі цешыць...

Асабіста мяне Кнігар уразіў яшчэ надзвычай добрым зрокам і рознабаковымі ведамі. Пагадзіцеся, пры дрэнным асвятленні пазнаць у разарванай ушчэнт птушцы галку і разгледзець у вуху візаві дыямент у паўтара караты здолее не кожны. («Паўтара караты? Як у яго мочка не адарвецца?» — гэта ж іронія? Праўда, аўтар? Паўтара караты — гэта 0,3 грама, мы ж памятаем... Ці не?)