Фантасмагорыя

Пераклад: 
класічная брытанская паэзія, вершы па-беларуску, брытанская літаратура XIX стагоддзя, беларуская мова, тарашкевіца, пераклад

Сьпеў І. Зпадканьне

Зіма, і носу не відно —
замерзлы, брудны, злосны
прыйшоў дамоў я й за віно
засеў з цыгарай заадно
замест вячэры позьняй.

Мой кабінэт быў як ня мой —
ля шторы штось бялела:
я палічыў яго мятлой,
падкінутай у мой пакой
прыслугаю нягеглай.

Тут узялося тое Штось
трымцець і чхаць штосілы,
на што прамовіў я: «Ну вось!
Заціснулі б, прынамсі, нос!
Цішэй тут папрасіў бы».

«Прастыў я», адказала Штось,
«ля мора, на абрыве».
Гляджу наўпрост, гляджу наўскос —
а перад мною, чыста ўрос —
стаіць сапраўдны Прывід!

Пры гэтым ён дрыжаў увесь,
схаваўшыся за крэсла.
«Чаго», кажу «туды ты ўлез?
На чым цябе, жывога ледзь,
і што сюды прынесла?»

«Скажу, навошта і на чым,
адкрыю Вам душу,
ды», пакланіўся ён між тым,
«Вы ж не ў гуморы, ну зусім —
палічыце, хлушу.

Пра страх, што сэрца мне ўкалоў,
зацеміць я хацеў бы,
што да сьвятла ў нас нелюбоў
з далёкіх прывідных часоў,
як у людзей да цемры».

«Не апраўдаць», кажу, «нічым
такога баязьліўства!
Мы ж дзеля вас начэй ня сьпім!
Вы ў часе можаце любым
у госьці заваліцца».

«І ўсё-ткі лёгкі неспакой,
па-мойму, тут дарэчы.
Хто цяміць, што ў душы людзкой?
Ды Вы, нібыта, хлопец свой —
да цымусу сустрэчы:

прыдомкі надаваць дамам
нам, Прывідам, патрэбна,
каб ведаць, колькі Духаў там.
(Зь людзей нам толку ні на грам —
яны для нас як мэбля.)

Адзіна-душны гэты дом.
Тут Вас мінулым летам,
калі Вы дом зьнялі ўнаём,
вітаў адзін тутэйшы гном,
як і заўжды пры гэтым.

Адзіна-душных віл ёсьць шмат
(даступных, паміж іншым,
і тым, хто не зусім магнат).
Жыць аднаму — нявелькі фарт,
ды што ж мы тут папішам.

Вас не жахалі нейкі час,
бо гном упрочкі зьехаў —
ён не сказаў нікому з нас,
што месца вызваліў якраз
для аднаго з калегаў.

На дом у Духаў Прывідлей —
на гэты й на ўсялякі.
Ня зоймуць — на чарзе Падвей,
Здань, Дамавік, і так далей.
І ўрэшце — Ваўкалакі.

„Плябейскім“ Дух назваў Ваш дом,
маўляў, віно ў Вас — жудасьць.
Пасьля адмовіўся Фантом —
застаўся я й ніхто акром.
То што было тут думаць?»

«Ну што ж, пярэчыць не хачу,
маглі прыслаць і блазна,
але ж даверыць смаркачу
мяне, старога, я лічу —
папросту безадказна».

«Я не такі ўжо й малады —
не расчарую Вас я.
У скалах ля марской вады,
паўсюль, закідваў лёс куды,
я шмат практыкаваўся.

Ды не пасьпеў паспрабаваць,
як дома хуліганяць,
таму й забыўся Вам сказаць
пра шэраг правілаў — іх пяць,
мы вучым іх на памяць».

Ня мог увагай не сагрэць
я здыхліка малога:
ад шчасьця некага сустрэць
і хваляваньня, як курэц
ён пажаўцеў, нябога.

Кажу: «Ну што ж, як ні круці,
а не сьпіцё вы ў шапку.
Сядай, ня стой дарма! А ці —
хай адзінаццаць, безь пяці, —
ня зьесьці нам канапку?

Хоць да гурмана, трэ сказаць,
ты не падобны зьнешне...
А там — пра правілаў тых пяць
(абы цябе было чуваць!)
ужо апавядзеш мне».

«О, дзякуй! Баяць я мастак!
Што ж, пасядзім давайце!»
«Чаго падаць табе, раз так?»
«Якая качка ў Вас на смак,
Хачу пакаштаваць я.

Адзін скрылёк! І пасярод —
каб кропельку падліўкі!»
А я сядзеў, раскрыўшы рот:
яшчэ ня бачыў я істот,
такіх празрыста-хліпкіх!

А ён, між тым, усё бялеў,
накшталт сьмяротнай маскі,
і ў цьмяным, прывідным сьвятле
апавядаў мне пры стале
пра пяць згаданых максім.

Сьпеў ІІ. Пядзь Правілеяў

«Калі Кліент прылёг, найперш —
так пудрылі мазгі нам —
не за падушкаю, дзе плеш,
а пасярэдзіне найлепш
важдацца з балдахінам.

Гайдаць яго, нібы няўзнак,
цягаць управа-ўлева —
і праз хвіліну, неяк так,
падыме галаву бядак,
трывогі поўны й гневу.

Маўчаньня захаваць пячаць
любым патрэбна коштам!
Хай людзі першымі трындзяць:
гаворкі Прывід пачынаць
ня стане нізавошта.

„Ты хто і скуль?“, кліент пачне
(як Вы спыталі, пане).
А Прывід нават не міргне:
„Я прыляцеў на кажане!“,
адкажа на пытаньне.

Кліент замоўк? Найлепш было б
узяцца тут за дзьверы:
штурхнуць зрабіце пару спроб.
Калі кліент, усё ж, захроп —
ня выйдзе ні халеры.

Удзень, як пойдзе да сябе ў
пакой, ці поле цераз —
адно зарыкайце, як леў,
каб Ваш жаханы зразумеў,
з кім мае ён інтэрас.

Усё ня так, калі жыхар —
у таварыстве нейчым.
Вазьміце масла, шкіпінар,
знайдзіце колькі недагар-
каў скарыстаных сьвечак.

А лепш за ўсё падыдзе лой —
намажце ім масьніцы.
Па іх Вы з хуткасьцю такой,
як той, хто хворы галавой,
вучыцеся насіцца.

Другое правіла: „Калі
аматар ты фэерый —
агні навокал запалі
(мы з Вамі гэта абышлі),
абдрапай сьцены й дзьверы“.»

Тут я: «Па праўдзе, ты герой,
што дурняў не паслухаў.
Мне штось падобнае падстрой —
і больш сюды ўжо ні нагой.
Ня вытрымаю й Духу

«Пункт тры ахоўвае правы
Жаханага (Жаханай).
Цытую проста з галавы:
„Кліенту не пярэчце вы
і стаўцеся з пашанай“.»

«Я толькі „за“! У самы сук
патрапіў ты з разгону!
Каб толькі кожны твой сябрук
трымаўся пры паказе штук
згаданага закону!»

«А можа, Вы гасьцёў сваіх
сустрэлі негасьцінна?
Віталі не па-людзку іх?
Мы на асоб глядзім такіх
суцэльна негатыўна.

Сякерай Прывіда сячы,
назваць яго „гароднінай“ —
такому без размоў, лічы,
адразу зьезьдзіць па лычы
нідзе не забаронена.

Чацьвёрты пункт: ня ўлазь у дом,
што іншымі заняты!
Паводле ўгоды з каралём,
такога мы адразу шлём
пад сьценярэз да ката!

Кат рэжа Сьцень на скрылікі —
а Сьцень — жыве, гарэза!
Пры гэтым боль малы такі,
нібы ад кепскай крытыкі,
што хоча твор зарэзаць!

Пункт пяты раілі сябры
чытаць даслоўна іншым:
„Калі ты рыцар пры двары —
на „Вы“ з манархам гавары.
Павер, ня будзе лішнім.

Калі ж па правілах зусім
ягоны гонар цешыць,
заві „Жахпадаром маім“,
яшчэ дадаўшы перад тым
„Фантом мой найгусьцейшы!““

Асіп мой голас трапяткі
пасьля даўгой цытаты...
Таму дазвольце ўсё ж такі
мне прыгадаць за два глыткі
смак піва гаркаваты...»

Сьпеў ІІІ. Хванабэра

«Няўжо прыйшоў ты пехатой
у непагадзь такую?
Я думаў, хто з радні тваёй —
хай не лятае ў небе той,
дык хоць бы левітуе!»

«Выключна шляхта ды паны
на крылы маюць грошы
ці пазычаюць іх з казны.
Для Прывідаў, як я, яны —
залішняя раскоша.

У Духаў крылы на мазі,
бо грошай — заваліцца!
А мы трымаемся нізін.
Дый тыя Духі, як адзін —
такія ганарліўцы!

Пыхлівасьць — „не пра іх“, маўляў,
ды Прывід бачыць Духа
паводле Духавых халяў:
мы для яго накшталт нуля —
пустэча, пацяруха».

«Не, фанабэраў не відно
ў маім будынку даўнім.
Мяне зьбянтэжыла адно:
хто пра плебеяў і віно
ўсю праўду расказаў ім?»

«Тут быў, напэўна, Дамавіж», —
прамармытаў нябога.
«Хто, кажаш? Пінкертон паміж
дамавікоў? Апавядзі ж!
Ня чуў яшчэ такога!»

«Яго зваць Кобальд», кажа сьцень,
«і Дамавік ён родам,
ды ходзіць, як Абарацень:
у спальнай шапачцы ўвесь дзень
і негліжэ заўсёды.

Ён быў узломшчыкам кватэр,
ды з сэрцам стала блага,
то дома лечыцца цяпер —
але ж напала тут, як зьвер,
на небараку смага.

Адзіны лек — апэрытыў
ад прыступаў нястрымных.
Таму ён бары палюбіў,
праз што мянушку заслужыў
ад нас: Апэрытыўнік».

Што ж, калямбурчык — не «ура»,
але хоць нейкі досьціп...
Тут госьць падумаў, што пара
скрытыкаваць гаспадара!
Лепш не хадзіў у госьці б!

«Ваш кухар — не зусім лайдак...
Дык будзе хай ласкавы
й згатуе штось, што мае смак!
І хто на стол паставіў так,
каб не дастаць, прыправы?

У рэстарацыі б галган
нядоўга папаскудзіў...
А гэта што гарыць — мангал?
Ну, аддаваць пад трыбунал
на гэты раз ня будзем.

Гарошак цьвёрды ў Вас, стары,
скрыль качкі — надта тоўсты.
Але, прынамсі, не сыры.
І не халодны, як сыры,
што падалі Вы з тостам.

З мукой бы выпечка была
смачнейшая, вядома...
А ці няма ў Вас да стала
пітва, што зьнешне — не смала,
і не наб’е аскому?»

Вакол зірнуўшы, без прыўкрас
далей мяне палошча:
«Ах, божа, літасьцівы Спас!
Пакой ні рак, ні рыба ў Вас —
ні закуток, ні плошча.

Адкуль тут вузкае вакно?
Мы дзе — у доме графскім?»
«Так архітэктарам яно
задумана. Па ім відно,
што ўзорам тут быў Раскін».

«Які мне клопат, далібог,
каму хто быў узорам!
Ён што хацеў задумваць мог!
Не сустракаў яшчэ ў дамох
нідзе такога! Сорам!

А вось цыгары — смак! Па чым?
Бадай, дарагавата?»
«Якая розьніца! Між тым,
ты ўжо, нібы сваяк, зусім
са мной запанібрата!

Я гэтага не пацярплю,
скажу табе. Саромся!»
«Ага, мы ж роўня каралю!»,
гукнуў ён і схапіў бутлю:
«Нічога, разьбяромся».

Ён на прыцэл узяў мяне
і крыкнуў: «Сьцеражыся!»
Я ўбок хіснуўся — толькі не
чакаў, што пляшкай трапіць мне
ён акурат па пысе!

Я ачуняў пад крэслам дзесь:
перад сабою зырыў
і паўтараў, прытомны ледзь,
як дурань: «Пяць плюс два ёсьць шэсьць,
а два плюс пяць — чатыры».

Я не ўзнаўлю хады падзей,
што сталася — загадка.
Адно прыгадваю: алей
сканчаўся ў лямпе, і далей
ледзь дыхала лямпадка.

Ці то я сьніў, ці то ўяўляў:
з усьмешкаю на пысе
мяне мой Прывід настаўляў,
малога школьніка маўляў,
ва ўласным жыцьцяпісе.

Сьпеў IV. Яго ўніверзяцеты

«Калі я быў Прывід зусім малады,
хлапчук зь мяне ўдаўся зухвалы!
Усе на слупах мы сядзелі тады,
нам лусьцікі з маслам да чаю заўжды —
хоць сьвята, хоць ноч — падавалі».

«Чытаў я гэта! І ня раз!
Нат ведаю на памяць!
І кожны памятае ў нас!»
(«Ня кожны», Прывід у адказ
даўмеўся прагугнявіць.)

«Верш у чытанцы быў заўжды,
хоць, можа, і прыбралі —
аб тым, як фурман малады,
скакаў няведама куды,
да нейкай юнай кралі.

Я маю том! Раз веры брак —
пераканацца варта...»
«Ня трэба!», выкрыкнуў дзівак.
«Я ўсё пра верш згадаў і так.
Я ж сам — яго і аўтар.

Яго я даў у „Дзеяслоў“ —
ці некуды, прынамсі.
Адзін зь вядомых выдаўцоў,
мой верш убачыўшы, знайшоў,
што я яму прыдамся.

Мае шматдзетныя бацькі,
Нячысьцік і Русалка,
намер займелі, дзівакі,
каб кожны з нас быў не такі,
як папярэдні — змалку!

Плян авалодаў імі так,
як манія ці ступар,
і ў іх зьявіліся няўзнак
дзьве Лоймы, потым — Ваўкалак,
за Ваўкалакам — Вупар...

З Падвеем разам Вадзянік
на вушы школу ставіў...
Пасьля быў Хлеўнік, Лесавік,
Абарацень, за ім Двайнік,
два Тролі (супраць правіл) —

у табакерцы вунь (ага,
што ў шафе) — не тытунь?
То я нюхну... Пасьля — Юга,
за ёю Прывід (Ваш слуга),
і пры канцы — Лясун.

Да сёньня помню, як да нас,
усе суцэльна ў белым,
Два Духі завіталі раз —
на іх, як на сьвяты абраз
глядзеў я ўслупянелы.

Галовы ў белым палатне!
А я — звычайны хлопец!
Ды маці ўбачыла мяне —
і ў сьпіну раптам як штурхне!
„Казеліць вочы хопіць!“

Пашкадаваў я, што такі,
як Дух, не нарадзіўся...
Гаротны лёс...» (Уздых цяжкі.)
«Яны ж між намі — шляхцюкі,
а мы хто? Прахадзімцы.

Зажыў я прывідным жыцьцём.
Пайшоў гадок мне шосты —
пакінуў я бацькоўскі дом
з старэйшым за мяне хлапцом,
і штук засвоіў мноствы.

Прайшоў нямала замкаў, веж —
куды ні пасылалі.
Бывала — дождж, дадому б... Дзе ж!
Сядзіш і жудасна равеш,
адзін сярод развалін.

Цяпер ня ў модзе дзікі рык
у якасьці ўступленьня.
Вось што цяпер найбольшы шык — »
і тут такі ён выдаў крык,
што ледзьве не самлеў я.

«Такому, падаецца Вам,
няцяжка навучыцца?
Што ж, паспрабуйце крыкнуць сам!
За гэта ўдзячны я гадам
няспынных рэпэтыцый!

А навучыўшыся крычаць,
усхліпваць, заікацца —
ізноўку можаце пачаць
засвойваць мармытні матчасьць!
Вось гэта, братка, праца!

Я спрабаваў. Скажу: кашмар!
Такога не змаглі б Вы,
хоць дзень і ноч зубры ды шпар.
Хіба вы толькі — рэдкі дар! — 
ад бога мармытлівы!

Шэксьпір, ня блытаю калі,
пра Прывідаў пісаў дзесь,
што „ў белых тогах да зямлі
па рымскіх вуліцах брылі“ —
ня верыцца, па праўдзе.

Я падпрацоўваў як Двайнік,
дык траціў шмат на шмоткі —
бязь іх бы ў ролю не пранік...
Ды зарабіў на гэтым пшык,
то досьвед быў кароткі.

Рахункі вылечылі хэнць
быць модным і дасьціпным.
Калі аперыцеся ледзь,
то столькі рэчаў трэба мець,
што толькі скарб знайсьці б вам!

Для працы ў вежы — трэ валіз!
Прасьціны, косьці, чэрап,
паходні, каб сьвятло паліць,
і пара набліжальных лінз,
і ланцугоў бязь меры.

А Жахаведны Камітэт —
і сапраўды жахлівы!
Ён забракуе ваш акцэнт,
калі француз вы, ці там швэд,
ці з цэнтру нат калі вы!

Прыдзірак дастатковы грунт —
што „акаць“ вы ня майстар!
Хоць падымай галодны бунт:
заплацяць вам за тыдзень фунт —
і вон з жабрацкай кайстрай!»

Сьпеў V. Разьбярыха

«А ўявы», я кажу, «саміх
Жаханых нехта слухаў?
Наколькі ведаю я іх,
то густы розныя ўва ўсіх
у дачыненьні Духаў».

Хітае Прывід галавой:
«Не, мы ж не самагубцы!
Тут рады дай дзятве адной,
а ўсіх пытацца — брат ты мой!
Во выбрыкі пачнуцца!»

«Вядома ж, патураць малым
я сам не агітую.
Ды хто ўжо ў розуме сваім —
чаму б ня выказацца ім
пра драбязу такую?»

«О, каб Вы ведалі людзей
зь іх прагай нісянеціц!
Сьпярша прыходзім мы на дзень,
а зжыцца ёсьць, няма надзей —
залежыць, як пашэнціць.

Хоць жыхароў мы, наагул,
дарма не непакоім,
ды калі ў Прывіда загул,
ці штось ён хамскае загуў —
шлём іншага каго ім.

Абы жыхар быў не зусім
яшчэ душэўна хворы,
і дом — як мага больш старым...»
«А гэта», я кажу, «пры чым
у Прывідаадборы?»

«Ат, навабуды не ў цане —
там трэба шмат важдацца...
Лепш пачакаць, казалі мне,
як абсыпацца тынк пачне
гадкоў якіх праз дваццаць».

«Не, не даводзілася чуць —
„важдацца“?.. Намякні мне,
ці пакажы, ласкавы будзь:
што робяць, як сябе вядуць
у вас пры „важданіне“?»

«Гайдаюць дзьверы — чыста ўсе!»,
з усьмешкай госьць даводзіць,
«Сьвідруюць дзюрачкі ў страсе,
падлозе, нават плінтусе —
важдаюцца, дый годзе.

Бывае, што адну ці дзьве
ў сьцяне пракруціш волкай:
так скразьняком адразу дзьме!
А ў Вас — бяз толку!» «Балазе»,
я выдыхнуў з палёгкай.

«А што, каб толькі раніцой
даклыпаў я дадому?
Ты дом за ноч зваждаў бы мой?»
Тут я ашчэрыўся, як той,
хто хоча зьбіць аскому.

«Ды што Вы! Папрашу бяз кпін.
Ну, пачакаў бы трошку —
без прадстаўленьня ні адзін
самасьвядомы важданін
не распачне важдзёжку.

Вас не было — які рэзон
чакаць хвілінай болей?
Ды на дарогах — лёд, шарон,
і наш начальнік Жудкісон
пабыць мне тут дазволіў».

«Хто?! Жудкісон?!», мой выкрык згас,
ледзь госьць прамовіў кпліва:
«Сьпіцё бяз жудкіх сноў? То ў Вас
або бяссоньніца ўвесь час,
ці траўленьне — надзіва.

Ён часты госьць у ложках тых,
хто есьць на ноч замнога.
Ён шчыпле іх, казыча іх,
перацінае ў горле дых...»
«Туды ім і дарога!»

«Да тых прыходзіць Жудкісон,
хто ўночы есьць яечню,
амараў, качку, сальцісон —
такіх без шкадаваньня ён
прыдушвае, канечне.

Прычым прыдушвае вагой
свайго аўтарытэту —
такі здароўя ў ім вагон,
што нават „Цяжкісон“ яго
мы клікалі дагэтуль.

Мяне абраць хацелі раз
на месца Жудкісона,
ды не хапіла духу ў нас
ягоны перарваць экстаз...
Шкада было яго нам.

Адразу ж кінуўся таўсты
да караля па тытул,
ды бегаць — не ягоны стыль,
і не дабег ён паўвярсты...
Ні хуткасьці, ні спрыту.

На знак пашаны да пакут
(а сонейка з зэніту
пякло за кожны лішні пуд)
кароль сказаў: „Дам тытул тут,
калі ўжо, братка, ты тут!“ »

Я ўскочыў: «Тытулы даваць,
каб скалямбурыць? Годзе!
Тут нельга не працытаваць:
„Хто здольны лёгка жартаваць, —
і красьці лёгка пойдзе!“ »

«Але ж кароль ня краў зусім»,
госьць заявіў пасьпешна.
Я спрабаваў спрачацца зь ім —
ён словам адказаў маім
паблажлівай усьмешкай.

Запал згасаў імкліва мой...
Я раскурыў «гавану»...
«Ваш тэзіс — не лухта лухтой,
вось толькі доказы — адстой»,
пакпіў ён несхавана.

Пад жорсткім позіркам вачэй
сказаць сябе я змусіў:
«Паслухай, скептык — палягчэй!
Пачні даказваць мне яшчэ,
што сіла — не ў хаўрусе!»

«Ды я нічога Вам дарма
даказваць не бяруся,
калі ў Вас лёгікі няма!
Так, у хаў-русе — сілы цьма!
Бясьсільле ж — у аб-русе!»

Сьпеў VI. Хвіяска

Як той, хто маніцца гару
упершыню агораць,
і разумее не ў пару:
«Нашто нудой сябе мару?
Ці ж я фантасмагорац?»

Але, пачаўшы раз пад’ём,
хто ж на палове кіне?
І з думкай «Во дзе адпачнём!»
надзеі ўсе ўкладае ў дом
на самае вяршыні.

Ні сіл, ні нэрваў — пагатоў...
Аддыхваецца ледзьве —
яшчэ й паловы не прайшоў!
Не ашчаджае грубых слоў,
сапе — а ўсё-ткі лезе.

Урэшце, вымучаны ўвесь,
дапяў! У сіняй высі
стаіць, трымаючыся ледзь,
і тут яму зьнянацку — трэсь! —
хтось пляскае па пысе.

І ён ляціць кулём з гары,
бы ў сьне якім, бяз спыну
мінае ўцёс, і два і тры,
і вось, нагамі дагары,
зноў падае ў нізіну.

Так фатум злы штурхаў мяне
пераспрачаць фантома:
«Няхай сваё зацята гне!
Але ж вяртацца ўніз? Ну не!
Яшчэ крыху — і дома!»

У вышыні арыенцір
паказваў шлях дурному:
каб да вяршыні дапаўзьці,
усё, што зьведаў у жыцьці,
узьвёў я ў аксыёму.

Я пачынаў свой кожны сказ
з «таму», «а значыць», «то бок»,
і ў лябірынце слоў захрас,
улез у сылягізмаў гразь,
нібы апошні ўломак.

А Прывід: «Во дзе балбатня!
Лухту вярзьці даволі!
Пасьпіце лепей да раньня!
Такога шчэ старога пня
ня бачылі ніколі!

Хаця... Я ведаў аднаго:
ён гарачыўся гэтак,
як хтось пераспрачаў яго,
што зь пятак шугануў агонь —
застаўся без шкарпэтак!»

«Нішто сабе!», кажу. «А то!
Во дзе было відовішча!
Праўдзівы факт — як тое, што
Вы Тыбс па прозьвішчы». «Хто-хто?
Ня чуў такога прозьвішча!»

«Дык Вы ня Тыбс?!» — ня крык, а нож
працяў мяне нібыта —
дзе ветласьць дзелася! «А хто ж?!»
«Я Тыбэтс». «Тыбэтс?!» «Анягож».
«То я Вас з Тыбсам зблытаў!»

Ён па стале як гваздане —
ажно фужэр затрэнькаў.
«Чаму тады пра гэта мне
Вы не маглі сказаць раней,
афэлак Вы з афэлкаў?

Пяць вёрст ісьці скрозь дождж і гразь,
сядзець у Вашым дыме,
а тут даведацца ад Вас,
што „чарнавым“ быў гэты раз?
Ня з нэрвамі маімі!

Маўчыце лепей!», ён зароў,
ня даўшы ачуняць мне.
«Ну як не закіпіць тут кроў,
калі ў Вас яўна менш мазгоў,
чым у індычаняці?

Касіць», ён увайшоў у раж,
«пад Тыбса, каб засьведчыць,
што Вы — ня Тыбс, і дом — ня Ваш!
Усё, прастуй у люлю! Марш!
Ці ты застыў на вечнасьць?»

«О, так! Мяне ж і зьвінаваць!»,
я ўпёрся, як сахаты.
«А ты хіба ня мог спытаць,
як жыхара кватэры зваць,
як толькі ўлез у хату?

Няма для радасьці прычын —
цягнуцца пехатурай,
але скажы — я тут пры чым?»
«Ну так, я неяк не ўлічыў...
А ты, гляджу — ня дурань!

Мы добра разам папілі,
падчысьцілі закускі...
Даруй мне, нахаміў калі,
але ж бываюць круцялі
такія, што ратуйся.

Я схібіў. Дзякуй за прыём,
старая Плесьня!» Я не
зусім натхнёны быў імём,
але прамовіў шчыра ён —
то я замяў пытаньне.

«Дабранач! Не крыўдуй, стары!
Замест мяне, няздары,
мо Дух заявіцца ў сябры —
і будзеш сьніць з тае пары
суцэльныя кашмары!

Адразу Духа папярэдзь,
каб без усякіх штучак!
Як толькі нешта вякне ледзь —
найлепш як сьлед яго агрэць
цяжкім дубцом між чучак!

Скажы нязмушана: „Паяц!
Мо, не здаеш ты справы,
што толькі станеш назаляць —
пачнеш па-іншаму пяяць!
Дык сьціхні, будзь ласкавы“.

Вось гэтак Духа навучай,
калі ён губы крывіць.
Ды скора золак! Выбачай,
Старая Плесьня, і бывай!»
Паклон — і зьнік мой Прывід.

Сьпеў VII. Скрушныя ўспамінкі

«Няўжо заснуў я кагадзе?
Ці выпіў пляшку з гакам?»
Так разважаючы, сядзеў
ці то гадзіну я, ці дзьве,
і несупынна плакаў.

«Нашто ж заўчасна ён сышоў!
А ці застаўся ты б сам
пасьля такіх пустых размоў?
І хто той Тыбс, канец канцоў,
каб бегаць так за Тыбсам?

Мо, ён падобны да мяне?
Тады злавацьме трошку,
а мо й зусім на двор турне,
раз ночка цёмная ў вакне,
а сам ён, Тыбс, — у ложку.

Як Здыхлік галаском сваім
штось выкрыкне, крый божа,
то не пазьбегнуць бойкі ім —
і Тыбс у выпадку такім
дакладна пераможа!»

Маім ня верыла Масква
сьлязам — ня вернеш сябра!
Я зноў наліў сабе пітва
і прапяяў куплеты з два
такой абракадабры:

«Мой любы Прывід, не зьнікай!
Маёй ня нішчы мары!
Паўкачкі смажанай — бывай,
бывайце, бутэрброд і чай,
шампанскае й цыгары!

Жыцьцё пратканае маной,
і радасьць — толькі прывід,
калі цябе няма са мной,
краевугольны камень мой,
мой паралелепіпед!»

З тым сьпевам разам хэнць расла
дадаць яшчэ куплецік —
ды слова доўгага пасьля
я быў бы горшы за асла,
каб зацягнуў і трэці.

Я пазяхнуў, глынуў віна
і ў ложак свой патрухаў,
дзе сьніў да самага відна
Падвея, Лойму, Лесуна
і плойму іншых духаў!

Бяз сябра будзе хутка год —
ня мроіцца, хоць трэсьні...
Адно сардэчны той зварот
праймае памяць навылёт:
«Бывай, старая Плесьня!»

Спадабаўся матэрыял? Прапануем пачытаць:

Пераклад:
Макс Шчур

Мой язык, мая кроў да апошняй часьціны створаныя з тутэйшага паветра,
зямлі,
я народжаны тут ад бацькоў народжаных тут ад
іхных бацькоў і гэтак далей,
сёньня мне трыццаць сем, я здаровы як вол, я пачынаю сьпеў
і спадзяюся да сьмерці не перастаць.

Пераклад:
Макс Шчур

Яны не працуюць да поту й не наракаюць на свой лёс,
не ляжаць у цемры і не аплакваюць сваіх грахоў,
ня гідзяць мяне размовамі пра свой абавязак перад богам,
між іх няма незадаволеных, няма вар’ятаў, апантаных маніяй
назапашваць рэчы,
ніводны зь іх ня кленчыць перад ніводным, ці перад продкамі, што жылі тысячы
гадоў таму,
ніводны зь іх на цэлай Зямлі не фігуруецца й не пакутуе.

Пераклад:
Макс Шчур

Шлях угару – гэта шлях і ўніз, шлях наперад – шлях і назад.
З гэтым немагчыма зьмірыцца, але гэта так,
час ніякі ня лекар: бо пацыента ўжо няма.

Пераклад:
Макс Шчур

Жыў на сьвеце стары з носам-хобатам,
што даводзіў нам: «Што б вам там хто бы там
ні казаў, не насаты я —
гэта ў іх псіхапатыя!»,
і заходзіўся жудасным рогатам.