Канспірацыя

сучасная беларуская проза, беларуская літаратура XXI стагоддзя, беларуская мова, наркамаўка

Каця

Каця кажа, што я балда — трэба было ёй патэлефанаваць і папрасіць запарыць кавы. Яна б запарыла, і мы б перад выхадам выпілі.

Ты не разумееш, кажу ёй ужо па дарозе.

Я нават тэлефон дастаць з кішэні лішні раз не паспяваю.

Яна як быццам не слухае мяне. Цяпер з нічога ніякага расказвае пра свае новыя чаравікі. Купіла абы-дзе, за пятнаццаць рублёў. Не дыхаюць. Ціснуць — але выглядаюць нармальна.

Нармальна, пагаджаюся, не гледзячы на чаравікі. З якой яна планеты, думаю. Якія чаравікі — нам трэба ляцець, каб не спазніцца.

Пачакай, мне трэба пакурыць, — спыняецца раптам Каця.

Чакаю, кажу.

Не кіпішы, — смяецца яна, гледзячы мне проста ў твар, вельмі блізка.

Як мяне гэта раздражняе, — думаю я, гледзячы скрозь яе на аблокі.

Яна трымае позірк і не адхіляе твару. Я заўважаю складаны макіяж і адчуваю парфуму. Нават прызнаю, што водар — ружовы, так іх называюць у крамах. Пераносіць у іншае вымярэнне. Але дэманстратыўна гляджу на аблокі.

Каця кажа, што нейкі мужчына ледзь шыю не скруціў, разглядаючы мяне, пакуль пераходзіў дарогу.

Ты бачыла? — і штурхае мяне локцем у жывот.

Як жа гэта раздражняе, — думаю я, папраўляючы дзве клюшкі на плячы.

Не бачыла, кажу.

З якой ты луны звалілася? — пытае яна і смяецца. Усімі сваімі белымі зубамі.

Вось тут бы мне і псіхануць. Раней на гэтым павароце размовы я б абавязкова псіханула — ціха, але беспаваротна. Кінула б ручнік, як кажуць ангельцы, і сышла. Але здарылася тое, што здарылася — пашырэнне. Мяне раптам накрыла новае прадчуванне: што жыццё большае за ўсе нашыя сцежкі. Ні больш, ні менш. Большае за нашыя сцежкі.

Адкуль яно ўзялося — гэтае прадчуванне? З чаго раптам? Нават не спрабую зразумець.

Можа, таму, што Каця прыгадала «луну». Можа, хваляванне перад маршам пратачылася ў мяне занадта глыбока. Але гэтае новае адчуванне — пашырэння — пусціла мурашкі па ўсім целе. І карані таксама кудысьці пусціла.

Каця ўзяла ў мяне з рук адну з дзвюх хакейных клюшак, якія я падрыхтавала на марш, і паспрабавала надзець на яе сцяг. Клюшка была трошку зашырокая.

Балда, — сказала яна скрозь зубы. Нават без злосці. І вярнула мне клюшку, а сцяг запхала назад у заплечнік.

Сама такая, — адказала я, і акуратна, шкадуючы пазногці, садрала верхні слой чорнай стужкі з клюшкі.

Сцяг надзеўся.

А калі б не пашырэнне — маглі б і пасварыцца. І ўся рэвалюцыя ў нашым з Кацяй жыцці пайшла б дымам.

Хлопчык у сланцах

Я пабачыла яго недзе а восьмай вечара дзявятага жніўня, у дзень выбараў.

Чалавек сто дваццаць сабраліся каля нашай школы, каб пачуць вынік галасавання ад камісіі — а камісія спрабуе вывезці бюлетэні на машыне.

І вось калі людзі перакрылі дарогу машыне — маладая кабета ўпёрлася рукамі ў капот машыны і машына спынілася, нехта ўжо даў каманду амапаўцам ехаць разганяць нас, але яны яшчэ не прыехалі, нехта са школьнай адміністрацыі выйшаў да нас гаварыць ні пра што — вось у самы гэты час хлопчык, гадоў васьмі, з канапушкамі, у сланцах і доўгіх чорных шортах да кален, з такім уважлівым позіркам, што хочацца прызнацца яму ў чым-небудзь, падхопліваецца і бяжыць да брамы ў школьны сад ды зачыняе яе. Каб не выпусціць машыну з бюлетэнямі. Каб абараніць нас ад поўнага аўтобуса амапу. Каб асланіцца ад восені дваццатага году.

Але амап прыехаў — і ўсё яшчэ не з’язджае з нашых двароў.

Машына з бюлетэнямі з’ехала і ўсе нашыя галасы спалілі.

Восень надыйшла і перамалола нас.

Пекла абрынулася — а я згадваю, як хлопчык у сланцах на самым пачатку гэтага ўсяго верыў, што прыдумаў, як нас асланіць ад бяды. І бег стрымгалоў зачыняць школьную браму.

І калі я згадваю яго — мяне зноў накрывае пашырэнне. Нешта пашыраецца ў вобласці сэрца. Як быццам туды залятаюць цёплыя сінічкі, жоўтыя камячкі. Без якіх перажыць гэтае абуджэнне было б немагчыма — без якіх люты страх атабарыўся бы ў сэрцы і замарозіў мяне.

Зноў Каця

Спачатку Каця хадзіла на акцыі штодня, праз тыдзень пачала хадзіць толькі па выходных. Кожны раз яна клікала мяне з сабой.

Чаму, пражыўшы тры гады ў адным раёнчыку, я нічога пра яе не ведаю, думала я ў жніўні. Ні пра яе палітычныя перакананні. Ні пра сям’ю. Ні нават пра месца працы.

Спачатку я думала, што яна п’е. Нешта няўлоўнае ў позірку, і ў лёгкім трымценні заўжды халодных рук палохала мяне — як палохаюць дзяцей раптоўныя перамены настрояў у дарослых.

Аднойчы мне нават падумалася, што яна sex-worker. Проста прамільгнула ў галаве, калі яна паскардзілася на стому: «як быццам усю ноч імелі, а дзенех не заплацілі, так сябе адчуваю».

Дакладна sex-worker, зразумела я, калі патрапіла да яе ў кватэру і, затаіўшы дыханне, глядзела, як яна фарбуецца перад маршам. Доўга фарбуецца, тыкае пэндзлікі ў дзевяць розных ценяў на палетцы, нешта цярпліва растушоўвае.

Ці, можа, не sex-worker, а Баба Яга, думала я, спрабуючы не выдаваць хвалявання перад чарговым маршам. Так яна глядзела часам, як быццам у душу прабіралася і, прытуліўшыся да чагосьці святога там, у душы, сядзела сабе, нагой пагойдвала, ні пра што гаварыла гадзінамі.

Баба Яга — і кропка.

Ці sex-worker, Баба Яна і пітушчая адначасова.

Капец, — сказала б яна на гэта. — У самы яблычак.

Дзяўчына з экзэмай

Я сяджу бясконца доўгую гадзіну ў кавярні ля плошчы Перамогі, за столікам з дзяўчынай, якую ўпершыню сустрэла некалькі гадзін таму, на першым жаночым маршы. Гэта яна паклікала мяне заспяваць «Калыханку» ў сэрца горада, да плошчы Перамогі, ля вечнага агню — і мы цяпер мусім прычакаць астатніх удзельніц таемнага чату.

У дзяўчыны на руках — экзэма, якая ўжо раз’ела скуру да мяса. Твар прыгожы — а на рукі глядзець балюча. Я разглядаю яе раны ўпотай і ўяўляю, як яны загойваюцца. Як быццам ад сілы маёй думкі скура можа зацягнуць чырвоныя трэшчыны і дзяўчыне перастане балець.

Мы п’ем каву, чытаем першыя навіны з інтэрнэту, які толькі ў гэты дзень пачаў вяртацца, пякельныя расповеды пра апошнія тры дні, у якія цяжка паверыць, і спрабуем нешта расказваць адна адной.

Я амаль нічога не чую. Ёй сямнаццаць гадоў. Як яна ў гэты чат патрапіла, я праслухала. Хутчэй за ўсё, яна расказала легенду дзеля канспірацыі, але мне наагул няважна.

Ты сапраўды гатовая да пакут? — пытаю яе нарэшце пра тое, што не дае мне спакою.

Я пра гэта не думаю, — кажа дзяўчына з экзэмай на руках і, як я цяпер заўважаю, на шыі.

Давай па яшчэ адным круасане, — прапаную я, уявіўшы, што гэта можа быць апошні візіт у кавярню ў агляднай будучыні.

Але дзяўчына адмаўляецца і прапануе ісці.

«Я пра гэта не думаю, пра гэта не думаю,» — паўтараю словы дзяўчыны як мантру. Здаецца, гэта нават працуе спачатку, але калі я бачу міліцэйскую машыну, эфект мантры знікае, і мне становіцца страшна.

Мне становіцца фізічна кепска ад гэтага страху — і таму цела наўмысна патрабуе пайсці ў самую гушчу: бо яшчэ хвіліна жаху здаецца нязноснай.

Нас шмат, дзяўчат трыццаць, а можа, і больш. Мы стаім босымі нагамі на нагрэтым жнівеньскім сонцам бетоне, ля вечнага агню — і я нарэшце глыбока ўздыхаю ад нечаканай цеплыні.

Нарэшце іншыя падзялілі са мной маю параною, думаю я. Столькі год жыць і ведаць пра зло, з якога знітаваная наша рэчаіснасць, а людзі вакол пры гэтым нічога не падазраюць, жывуць свае звычайныя жыцці і вераць у дэкарацыі — як тут не задумацца пра параною. І раптам — горад прачынаецца сярод майго кашмару, дэкарацыі зносіць ветрам, звычайныя жыцці сюррэалістычна змяншаюцца і аддаляюцца і ўжо застаюцца ў іншым свеце, а мы ўсе разам — у маёй параноі, ля вечнага агню. І калі я гадамі жыла спаралізаваная ў гэтай параноі, то гэтае сямнаццацігадовае дзяўчо, упершыню пабачыўшы пекла, ідзе ў яго, безразважна, без аглядкі на міліцэйскія машыны і на аўтазакі наперадзе. Я пра гэта не думаю, — кажа яна, і скідвае басаножкі, і ідзе да вечнага агню, спяваючы Калыханку, нібы вось-вось пачне нейкі старажытны рытуал, да якога ўсё жыццё рыхтавалася.

Я пра гэта не думаю, я пра гэта не думаю, я пра гэта не думаю...

Серада, дванаццатага жніўня, каля сёмай вечара. Я стаю басанож на бетоне. На мне турэцкая сукенка, з чырвонымі кветкамі на белым — самае белае, што я знайшла. Дзяўчаты таксама ў імправізаваных строях, у каго што было з белага, тое і надзелі. Выразы твараў — самыя розныя, хтосьці нервова жартуе і смяецца, нехта адчайна-сувора глядзіць удалечыню, гатовая да ўсяго, нехта пазіруе на камеры, спрабуе запаліць іншых духам, я думаю пра дзяўчынку з экзэмай, якая не думае пра страшнае. А пра што яна думае? Пра любоў? Пра перамогу? Пра сваю экзэму? Раптам мяне накрывае настрой з далёкага мінулага — тое светлае хваляванне, якое з’яўляецца перад Вялікаднем, калі ідзеш па пустой вуліцы ў вёсцы. Чагосьці ўсе чакаюць, разам у царкве і сам-насам па дарозе, але чакаюць тут і цяпер — адпусціўшы ўсё, за што раней чапляліся.

Ззаду — смерць. Наперадзе — зноў праяўленыя падваліны ўсяго. Жыцця, пачатку, сэнсаў і мэтаў. Пад босымі нагамі — нагрэты жнівеньскім сонцам бетон ля вечнага агню.

Ужо дома я ніяк не магу суцішыць сваё цела — плечы дрыжаць так, што не тое што заснуць, нават сядзець на адным месцы цяжка. Мне здавалася, я змагла пераканаць сябе «пра гэта не думаць», але цела не пераканалася. Нарэшце я дастаю «Жыццё раззброенага чалавека» Сяргея Пясецкага, якое толькі была дачытала, і ў абдымках з кнігай спрабую заснуць. Ён блукае па Вільні, бяздомны і здраджаны, але я ўжо ведаю, што ён выжывае ў гэтай гісторыі ў рэшце рэшт, і ў гэтым — суцяшэнне. Разам з гэтым лягчэй — і я нарэшце засынаю.

А чацвёртай начы мяне будзіць Каця — п’яная. Яна забыла тэлефон у таксі, вяртаючыся ад кліента, і ёй мусова трэба было пазваніць.

Дзяўчаты з малітоўнага намёту

Ля Акрэсціна я сустракаю знаёмых дзяўчат з філфаку, якія валанцёраць ля намёту для малітвы, і вымушаная пазнаёміць іх з Кацяй. Як птушачкі, далікатныя і ўважлівыя, яны амаль нічога не пытаюць, не выдаюць ні стомы, ні роспачы, і мне хочацца як хутчэй адвесці Кацю далей ад іх. Бо самае бясшкоднае, што Каця кажа — «капец, поўны капец», але часцей замяняе гэтыя словы сінонімамі, разбаўляе іх матамі, і ўсё гэта падмацоўвае бесцырымоннымі позіркамі ў самую душу. Мне зусім не хочацца, каб дзяўчаты з малітоўнага намёту гэта чулі і бачылі, і я спяшаюся развітацца. Але Каця такіх дзяўчат ніколі не сустракала раней — і яна літаральна ўпіваецца ў іх. Распытвае, адкуль мы знаёмыя, кім яны працуюць, ці бачылі яны тых, каго выпускаюць. І пры гэтым яна паліць, мацюкаецца ад кожнага ўражання ды пускае дым на дзяўчат, проста ў твар.

Дзяўчаты глядзяць на мяне падкрэслена ветліва — мне здаецца, яны моляцца за выратванне маёй душы ў гэты момант.

Усё добра, — кажу я невядома чаму, абдымаючы адну з іх.
Усё будзе добра, — папраўляю саму сябе.

Зрэшты, мы ўсе цяпер пастаянна абдымаемся. І пастаянна кажам адна адной, што ўсё будзе проста цудоўна.

Ужо ў нашым раёнчыку Каця, гледзячы на маю стомленую хаду, прапануе масаж. Я згаджаюся. І прызнаюся, што толькі пра гэта і марыла.

Табе пашанцавала — ты ў руках прафесіянала, — стомлена кажа Каця і закашліваецца. Яна масажыстка. Масажыстка са стажам. І сеткай кліентаў па ўсім Менску.

Мы смяемся, бо я прызнаюся, што ўвесь гэты час думала, што яна прастытутка.

Калі яна сядае на мяне верхам, я думаю, што, можа быць, усё ж такі яна не проста масажыстка, але ганю гэтую думку прэч.

Куды цябе занесла, Адэля? — пытаю сама ў сябе, патанаючы носам у ложак і ледзь дыхаючы.

Але — hang it all, — думае Адэля ўва мне. Пасля трох сутак скрыгату і стогнаў, якія я чула начамі са сваёй кватэры і якія не магу забыць, непрыгожа нават думаць грэбліва пра прастытутак, якія змагаюцца з дыктатурай. Да таго ж, так да канца і няясна, ці прастытутка Каця, ці не.

Пад канец масажу, ужо зусім разамлелая, я расказваю Каці частку гісторыі пра яе. Гісторыю, якую напішу, калі забуду дотыкі гэтага жніўня — і калі гісторыя зможа стаць гісторыяй. Там будзе, кажу, і ейнае вечнае «капец, поўны капец», і «балда», і нават палетка з ценямі. Яна маўчыць, але часта напружана дыхае. Злуецца? Відаць, што так. Але спачатку не кажа нічога.

Напішы, што ў Каці на клумбах зацвілі вяргіні, а на наступны год будуць яшчэ флёксы і мальвы, кажа яна нарэшце. Нейкім не сваім голасам. Сцішана і лёгка. Што тыя дзяўчаты з малітоўнага намёту.

Госпадзе, у цябе стралялі, — дзіўлюся я. — Ты прайшла па лязу. Экзістэнцыйны выбар рабіла штонядзелю, а то і часцей, і нядаўна была абрынулася ў даліну смерці — а прапануеш мне скончыць тваю гісторыю сентыментальнай чухнёй.

Сама ты чухня. А я прапаную скончыць флёксамі. І мальвамі, — папраўляе мяне Каця, ажно занадта далікатна. Відаць, усё ж пакрыўдзілася.

І ўжо з фатэля дадае больш знаёмай інтанацыяй: Будзь прошчэ, Адэля, і к табе пацягнуцца людзі. Пацягнуцца!

Крый Божа, — выдыхаю я з палёгкай. І правальваюся ў сон.

Казачніца

Не, мы не з Каменнай Горкі, мы з Малінаўкі, — шэптам прызнаецца мужчына, якога яшчэ пяць хвілін таму я ведаць не ведала. — Малодшы лічыць, што канспірацыя перадусім, таму кажа ўсім, што мы з Каменнай Горкі.

Мне становіцца смешна, хаця сітуацыя зусім не смешная.

Вам прыходзіў смс ад МУСа? — пытаю абы-што, бо не ведаю, чаго спытаць.
Так, мне нават патэлефанавалі.
— А мне не.
— Дык, можа, вы ціхар?
— Ціхарка, — папраўляю яго, і ўжо мы разам смяёмся.

Раптам людзі пачынаюць хвалявацца: праз вакно бачна як амапаўцы — чорныя шаломы, дручкі напагатове ў руках, нават накаленнікі начапілі і, здаецца, нават налакотнікі — набліжаюцца да нашага пад’езду. Нас у пад’езд набілася чалавек восемдзесят. Ад Каці побач пахне парфумай — той самай ружовай, якая пераносіць у іншае вымярэнне. Ледзь улоўны шлейф, але ён мяне адзіны і супакойвае цяпер, я нават сунуся бліжэй да яе.

Ды цяпер важна іншае — хто заўгодна можа адчыніць ім дзверы. Хто заўгодна можа адказаць на званок у дамафон. Якая верагоднасць? У якіх фільмах, пра якую вайну я ўжо бачыла нешта падобнае? — думаю я, бо не ведаю, што яшчэ можна ў такой сітуацыі думаць. Бо адчуванне знаёмае, нейкае падставовае — дзясяткі людзей знайшлі часовы прытулак, а вораг са зброяй шукае нас і рыскае дварамі, і кагосьці знаходзіць... Гэта не з дзіцячых гульняў, гэта вяртанне чагосьці старажытнага ў нашыя раёнчыкі і дворыкі. І тут раптам пасярод маіх думак пра старажытнасць і вечнае вяртанне — разнасцежваюцца дзверы адной з кватэр: жанчына гадоў шасцідзесяці і за ёй маці, у вазку, запускаюць дзесяцярых пратэстоўцаў. Пасля яшчэ пятнаццаць, нас з Кацяй таксама. І таго бацьку з двума сынамі, які насамрэч з Малінаўкі, а не з Каменнай Горкі, хаця гэта і не факт — бо цалкам можа быць, што яны трымаліся двайной канспірацыі.

Гаспадыня камандуе ўсім змоўкнуць і сядзець на падлозе ля сцяны максімальна далёкай ад вакна. Бабуля сама будзе пільнаваць ціхароў. «Бо старэнькія не выклікаюць падазрэння,» — кажа бабуля на вазку. А яна цяміць у гэтых рэчах — яна перажыла Асвенцім і давала сведчанні пасля ўсяго ў Нямеччыне.

Вы вельмі знаёмая. Дзе я вас бачыў, — спытае мяне шэптам старэйшы сын мужчыны з Малінаўкі, калі мы ўладкуемся ў самым далёкім куце.

Я казачніца, — усміхнуся я, упэўненая, што ён пазнаў мяне па адным з відэа, дзе я чытаю казкі. Але хлопец паглядзіць на мяне з такім недаверам — быццам ён чакаў зусім іншага адказу.

Гэта для канспірацыі, — супакоіць яго бацька і падміргне мне.

Самі вы для канспірацыі, а я сапраўды казачніца, — абуруся я ў думках. Але не знайду што сказаць — ды і пабаюся лішняга шуму.

Усе мы цяпер казачніцы, — дадасць ад сябе Каця. І нешта нават заные ўсярэдзіне, і моцна сцягнецца ад такіх яе слоў.

Сыходзяць, нас абмінула, — скажа бабуля на вазку нарэшце, і троху пачакаўшы, ад’ехаўшы ад вакна, гледзячы адначасова на нас і кудысьці ў нашу сярэдзіну, у самую глыбіню, прашэпча: — Дзякуй вам, дзетачкі, дзякуй кожнаму.

Так глыбока яна зазірне ў вочы, так моцна агорне сваім «дзякуй», што тое, што толькі што сціскалася і ныла ўсярэдзіне — ад слоў Каці, ад страху, ад безвыходнасці — раптам пачне пашырацца і расці.

Дадому мы дабіраліся з таго маршу пешкі, праз Кальварыйскія могілкі, учытваючыся ў пліты дзевятнаццатага стагоддзя. Можа, ад таго, што паветра было мокрае пасля кастрычніцкага дажджу, можа, яшчэ ад чагосьці — але здавалася, што мы ўсе наплакаліся за той дзень, як дзеці. Бы дзеці пасля слёз, паспакайнелыя і сцішаныя, мы йшлі дадому старымі дварамі паміж яблынямі і грушамі, паміж магільнымі плітамі і капліцай. Змораныя, мы доўга йшлі дадому тым вечарам.

Хаця мне і цяпер здаецца, што мы ўсё яшчэ ідзём і ідзём. І ніяк не дойдзем да таго дому, дзе можна зняць боты, якія нацерлі ногі, і зняць маскі, казачніцам зноў стаць казачніцамі, параненым — загаіцца, забітым — ажыць. Да свайго сапраўднага дому.

За мурам стагоддзяў

З Кацяй мы ўсё ж пасварыліся, і ніякае пашырэнне не дапамагло. Гэта здарылася недзе ўсярэдзіне кастрычніка, калі яшчэ не было да канца ясна — ці мы вось-вось пераможам, ці момант прамінуў і ўжо канец усяго. Яшчэ было няясна, а Каця ўжо завяла катрынку: «лічы, мы ў эрэф», «мы ўсё прасралі», «я ж табе адразу гаварыла, што нічога не будзе». Гэта так мяне злавала, што я не вытрымала і параіла ёй навучыцца думаць. І па некалькі разоў. Перш чым казаць.

Каця толькі гэтага як быццам і чакала — мяне нават напалохала, з якім энтузіязмам яна ўключылася ў размову пасля маіх рэзкіх слоў, і перапыніць нашую спрэчку змагла толькі раптоўная аблава. Дзе яна была — не магу напісаць, каб не парушыць канспірацыю, нават цяпер, амаль праз год пасля тых падзей. Але гэта няважна — важна тое, што гэта Каця мяне выцягнула за руку, з самай гушчы людзей, якіх сціскалі з розных бакоў здані ў чорным. Яна, хаця і старэйшая на гадоў дзесяць, была спрытнейшая і бегала хутчэй за мяне. Асабліва ад міліцыі, смяялася Каця.

І вось яна мяне выратавала, завулкамі і правулкамі, сцежкамі-дарожкамі, дацягнула за сабой у хованку. І мы сядзім у дворыку, цацачна-прыгожым, сярод старых камяніцаў, нечаканых арак і элегантных кавярняў. Сядзім і не варушымся, за нейкім кустом, уціснуўшыся ўсім целам у мур. А зусім побач шнараць амапаўцы. Шнараць, ды не знаходзяць нас. Мы сядзім пасярэдзіне Менску, у кэралаўскім залюстроўі, якое, я спадзяюся, я не выдала, і ў той жа час, якое, я спадзяюся, нехта і пазнаў — і Каця яшчэ раз просіць мяне нагадаць, чаму мірныя пратэсты — гэта крута, і які менавіта ў нас шыкоўны сцэнар. «Лука кожны раз хапаецца за сэрца, калі глядзіць на нас з гэлікоптэра. Наш сцэнар — даканаць дзеда стрэсам», — кажу я. «А, цяпер згадала, блін,» — кажа Каця і сплёўвае. І ўжо выходзячы з хованкі, зноў збіраецца пачынаць сваю лекцыю пра ўсцяж карумпаваны свет і пра пастку, у якую мы нарадзіліся, толькі яе перапыняюць амапаўцы: яны вылятаюць знянацку чорнымі хмарамі з двух супрацьлеглых бакоў.

Мы не паспяваем нікуды ўцячы, але я заўважаю, як дзверы аднаго са старых будынкаў за нашымі спінамі адчыняюцца — і нам адтуль махае рукой чалавек. За метраў пятнаццаць касманаўты — а тут цьмяная лямпачка, малады хлопец і старажытнасць. І паратунак.

Калі раскажаце ці напішаце дзе-небудзь — заб’ю асабіста, — кажа хлопец, замыкаючы дзверы за намі з Кацяй.

Я ў рамане праз год напішу — можна? — пытаю я, зразумеўшы, у якую гістарычную каштоўнасць я патрапіла.

Заб’ю ўсё роўна, — кажа гаспадар у паўцемры, ведучы нас па старой лесвіцы, якая памятае... але не магу нават сказаць, каго яна памятае. Праз тую самую канспірацыю.

Напісаць не магу, але помню выдатна ўсё пра той вечар: маленькае вакно пад самым дахам, агні каханага гораду далёка знізу, цёмнае бліскучае цела Свіслачы пасярэдзіне гэтага ўспаміну.

І сірэны, і крыкі, і гул машын. Стрэлы таксама былі. І нейкі выбух.

І гаспадар, які паказвае свежую рану на левым плячы.

І нарэшце прыціхлая Каця, якая глядзіць у вакно.

І гарачая кава ў маіх вільготных далонях.

А больш нічога пакуль напісаць не магу.

Спадабаўся матэрыял? Прапануем пачытаць:

Я доўга сядзела ў той першы дзень у пабе і чытала далей пра вялікую дарогу Ганны, на якой яна сустракае іншых beggars of love. Якія ўсе, бы наркаманы без наркотыка, пакутуюць, бо іх не любяць тыя, каго яны любяць. Яны вандруюць, каб пакутаваць, і пакутуюць, каб вандраваць.

З намі не можа адбыцца нічога такога, чаго няма ў нашай падсвядомасці. Але ці можа побач з намі існаваць нешта не нашае, нябачнае, ледзь адчувальнае і незразумелае, што не належыць нам, а прыцягвае здарэнні і людзей? Было ж такое, што адчувала ў гэтай кватэры дзяўчына рэзкі пах адэкалону, які невядома каму належаў.

Базылю б пачакаць, калі пасудзіна напоўніцца пеністай смакошай, але чакаць не выпадае. Ён торкаецца пад струмень, і малако ліецца на голаў. Кот лыкае смакошу на паўсагнутых лапах, трасучы вушамі, і, толькі выжлукціўшы палову чаропкі, прысядае, абхапіўшы хвастом правы бок.

Была сабе раней крама, стаяла, людзі прыходзілі набываць тавары, пагаманіць, а пасля спусцілі зверху паперы, што прыбыткаў ад гэтай крамы няма, адныя выдаткі: то ацяпленне, то яшчэ якая трасца... І вырашылі яе ліквідаваць. Старшыню проста выклікалі ў раён і там, у белым доме, далі даручэнне. І вось зноў пасля трох гадоў бяскрам’я будзе ў іх цывілізацыя.